Hranice – zamek

Historia

   Miasto Hranice zostało założone w 1276 roku przez klasztor Hradisko koło Ołomuńca. Być może już wówczas wzniesiono jakieś pierwsze obwarowania, jednak przyjmuje się, iż początki murowanego zamku sięgają pierwszej połowy XV wieku, kiedy to Hranice zostały przejęte przez możny ród panów z Cimburka. Od 1427 roku prace nad obwarowywaniem miasta i budową zamku prowadzono z inicjatywy Jana Tovacovskiego z Cimburka. Po nim na drodze zastawu Hranice przejął Ctibor Tovacovsky, który kontynuował budowę fortyfikacji.
   W 1475 roku Hranice kupił za 4000 złotych Vilem z Pernśtejna, a na początku XVI wieku jego syn Jan z Pernśtejna dokonał wielkiej, późnogotyckiej rozbudowy zamku. Prace te ukończono około 1514 roku. Pernśtejnowie dzierżyli Hranice do 1547 roku, następnie przez sześć lat posiadał je Vaclav Haugvic z Biskupic. Od 1553 roku nowy właściciel Jan Kropać z Nevedomi, jako pierwszy z posiadaczy miasta i zamku osiadł w jego granicach na stałe. Ponieważ średniowieczny zamek zdawał się mu niewygodny i ciasny, dokonał w latach 1554- 1562 jego renesansowej przebudowy.
   Po śmierci Jana zamek parokrotnie zmienił właścicieli, aż na początku XVII wieku trafił w ręce Zdenka Žampacha z Potštejna. Dokonał on kolejnej, tym razem gruntownej przebudowy (połączonej z częściowym wyburzeniem), w wyniku której dawny zamek całkowicie zatracił pierwotny wygląd, otrzymując formę czteroskrzydłowej budowli z arkadowym dziedzińcem pośrodku. Zdenek był surowym panem dla swych poddanych, co prowadziło do licznych niepokojów i buntów. Ostatecznie w 1609 roku musiał sprzedać Hranice Karolowi Pergerowi z Pergu, od którego trzy lata później zamek kupił Vaclav Mol z Modrelic, za którego dokończono wyposażanie wnętrz hranickiej rezydencji. Od tamtego momentu zamek nie przeszedł już żadnych większych przekształceń, pomimo szkód z okresu wojny trzydziestoletniej i częściowych rozbiórek z XIX stulecia.

Architektura

   Zamek z pierwszej połowy XV wieku był prostą budowlą na planie prostokąta o wymiarach 33 x 20 metrów, wpisaną w narożnik obwodu murów miejskich. Usytuowany był pomiędzy czworoboczną miejską wieżą bramną z przedbramiem a cylindryczną (nieco nieregularną) wieżą w narożniku północno – zachodnim, będącą już elementem obwarowań zamku. Brama wjazdowa znajdowała się w kurtynie północnej muru i poprzedzona była szeroką suchą fosą nad którą przerzucono drewniany most. Prowadziła ona na niewielki prostokątny dziedziniec z zabudową mieszkalną (przy wschodniej lub północnej kurtynie), z którego druga, południowa brama prowadziła na teren miasta.
   Rozbudowa Pernśtejnów z przełomu XV i XVI wieku doprowadziła do znaczącego powiększenia przestrzeni mieszkalnej. W zachodniej części dziedzińca powstał wówczas duży dwutraktowy, podpiwniczony budynek, połączony mniejszym skrzydłem z dawną bramą miejską. Starą wieżę cylindryczną zburzono, a na południowym – zachodzie wzniesiono nową, także okrągłą, lecz z wieloboczną nadbudową. Zabudowa zamku przesunęła się także w kierunku północnym na teren dawnej fosy. Powstały tam dwa nowe skrzydła budynków, połączone z zewnętrznym obwodem miejskich murów obronnych i czworoboczną wieżą bramną. Całość zabezpieczono od północy nową fosą, ponad którą przerzucono pojedynczy most, prowadzący na rozległe podzamcze. Te chronione było czterema  narożnymi basztami półokrągłymi i czworoboczną wieżą bramną na północnym wschodzie. W okresie Pernśtejnów wzmocniono także miasto, które otrzymało zewnętrzny mur parachamu z półokrągłymi basztami. W późniejszym okresie, prawdopodobnie w XVI wieku, wjazd na teren podzamcza od północy zabezpieczono dodatkowo przedbramiem w formie zbliżonej do barbakanu.

Stan obecny

   Zachowany do dnia dzisiejszego zamek całkowicie zatracił średniowieczne cechy stylowe. W wyniku nowożytnych przekształceń otrzymał on ujednoliconą formę czteroskrzydłowego założenia z wewnętrznym, arkadowym dziedzińcem. Na jego tle wyróżnia się jedynie narożna wieża cylindryczna z wieloboczną nadbudową z przełomu XV/XVI wieku. W pobliżu zobaczyć można również dwie ocalałe baszty średniowiecznych obwarowań miejskich. Obecnie odnowiona rezydencja mieści urzędy miejskie, lecz jest także miejscem organizowania imprez kulturalnych, centrum informacyjnym, wystawowym i turystycznym.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Severni Morava t.II, Praha 1989.
Plaček M., Ilustrovaná encyklopedie moravských hradů, hrádků a tvrzí, Praha 2001.
Plaček M., Ilustrovaná encyklopedie moravských hradů, hrádků a tvrzí. Dodatky, Praha 2007.
Umělecné památky Čech, Moravy a Slezska, red. Poche E., t. I-IV, Praha 1977-1982.
Strona internetowa castles.cz, Zamek Hranice.

Strona internetowa hrady.cz, zámek Hranice.