Hradešín – kościół św Jerzego

Historia

   Kościół św. Jerzego w Hradešínie, pierwotnie jako romańska rotunda, najprawdopodobniej został wzniesiony w pierwszej połowie XII wieku, w związku z rozwojem w tym regionie wczesnośredniowiecznego osadnictwa i rozprzestrzenianiem chrześcijaństwa. Był on wówczas zapewne częścią drewnianego, wczesnośredniowiecznego dworu, jednak są to jedynie przypuszczenia, jako iż pierwsza pisemna wzmianka o kościele pochodzi dopiero z 1367 roku. Kiedy w połowie XIII stulecia rycerski ród przeniósł się z Hradešína do nowego zamku w Škvorec, kościół został przekształcony w świątynię parafialną.
  
W drugiej połowie XIV wieku patrycjuszowska rodzina Olbramoviców z Pragi dokonała przebudowy rotundy, rozbudowując ją o kwadratową nawę i gotyckie prezbiterium. W okresie wojen husyckich, po 1421 roku wygnany został ostatni katolicki ksiądz, a w 1434 roku świątynia została zniszczona. Jej późniejszy wysoki dach musiał zostać założony podczas remontu, być może w 1462 roku, kiedy to Čeněk Škvorecký ufortyfikował świątynię nowym, późnogotyckim murem obronnym ze strzelnicami. Kolejne przebudowy nastąpiły w połowie XVI wieku, za czasów gdy właścicielami wsi była rodzina Smiřických. W 1557 roku dobudowana została renesansowa kruchta.
   Ciężkie czasy nastały dla budowli w okresie wojny trzydziestoletniej. W 1624 roku wygnano protestanckiego księdza, a miejscowa parafia była przez kolejne sto lat administrowana przez katolickiego proboszcza. Budowla doznała także zniszczeń w trakcie działań wojennych. Gruntowną renowacje przeprowadzono dopiero w 1734 roku z inicjatywy Marii Teresy z Sabaudii. Założono nowe dachy, wzniesiono zakrystię, wolnostojącą dzwonnicę i kaplicę św. Jerzego. Kolejne prace budowlane rozpoczęły się w 1888 roku, kiedy to przy kruchcie dobudowano aneks z klatką schodową. Pod koniec XIX stulecia zlikwidowano także przykościelny cmentarz, co połączyło się z obniżeniem muru obwodowego, zburzeniem gotyckiego budynku bramnego i barokowej kaplicy.

Architektura

   Najstarsza budowla była romańską, cylindryczną, wysoką rotundą z apsydą, wzniesioną ze starannie obrobionych kamiennych kwadr. W drugiej połowie XIV wieku wschodnia apsyda została rozebrana, a na jej miejscu wzniesiono kwadratową w planie nawę, nakrytą wysokim czterospadowym dachem z sygnaturką. Po jej wschodniej stronie usytuowano gotyckie prezbiterium z trójbocznym zamknięciem i ścianami wzmocnionymi masywnymi przyporami. Wewnątrz prezbiterium zwieńczono sklepieniem krzyżowo – żebrowym. Podobne, lecz podparte centralnym filarem, pierwotnie wieńczyło nawę (gotyckie sklepienie żebrowe lub dwuspadowy belkowy strop). W drugiej połowie XV wieku starsze drewniane obwarowania wokół kościoła zastąpił kamienny mur ze strzelnicami. Po stronie południowej usytuowano budynek bramny, którego górna kondygnacja służyła zarówno jako dzwonnica jak i celom obronnym. Wraz z położeniem kościoła na szczycie wzgórza, nadawało to świątyni cech wybitnie obronnych.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Umělecné památky Čech, Moravy a Slezska, red. Poche E., t. I-IV, Praha 1977-1982.
Strona internetowa cestyapamatky.cz, kostel sv. Jiří.
Strona internetowa hrady.cz, kostel sv. Jiří.