Hradenín – wieża mieszkalno – obronna

Historia

   Pierwsza wzmianka o wsi Hradenín pojawia się w źródłach pisanych w 1265 roku, kiedy to pisze się z niej Předota, następnie w latach 1289-1295 Zdislav a w 1295 roku wraz z nim niejaki Bruno. W 1318 roku właściciele wsi dokonali jej podziału na dwie części, a około 1380 roku Hradenín kupił bogaty mieszczanin z Kutnej Hory, Mikuláš Písek (Pešek), dla którego zbudowano murowaną wieżę, która zastąpiła wcześniejsze, drewniane zabudowania. Mikuláš mieszkał w Hradenínie do 1409 roku. Kolejnym właścicielem wieży został wówczas Reinhard z Mühlhausen, szlachcic na cesarskim dworze Karola IV. Z jego inicjatywy dokonano przebudowy: fortyfikacje wzmocniono, wieżę podwyższono, a jej dolne kondygnacje zasklepiono. Po śmierci Reinharda, jego córka Ofka w 1423 roku zrezygnował z roszczeń do dziedziczenia Hradenína na rzecz wuja Rynarta ze Sluštic, który stał się jedynym właścicielem majątku. W polityce sprzyjał on Jerzemu z Podiebradów, lecz nie dożył jego koronacji w 1458 roku, gdyż zmarł osiem lat wcześniej.
   Na początku XVI wieku Hradenín stał się własnością rodu Amchů z Borovnicy. Václav Amcha, bogaty i dzierżący ważne urzędy, potrzebował wygodniejszej niż średniowieczna wieża rezydencji, dlatego na dziedzińcu od strony bramy wjazdowej wzniósł nowy renesansowy pałac oraz przebudował most prowadzący do swej siedziby z drewnianego na murowany. Pomimo tego nie dzierżył Hradenína długo, gdyż w 1531 roku sprzedał go Annie z Tloskova i jej braciom Hynkowi i Ctiborowi Nečanským z Minic. Ich ród był posiadaczem wieży aż do 1600 roku, później właściciele zmieniali się dość często.
   W XVII wieku zaczęto wprowadzać pierwsze barokowe modyfikacje, między innymi założono kaplicę w poligonalnym bastionie przy bramie wjazdowej. W 1663 roku Hradenín kupił Jan Viktoryn z Valdštejna, za czasów którego wieża zaczęła służyć jako budynek administracyjny folwarku. W połowie XVIII wieku wieża, funkcjonująca już jako spichlerz, pokryta została barokowym dachem. W 1867 roku nowi właściciele, Josef i Maria Mašínowie radykalnie przebudowali kompleks zamkowy. Rozebrano renesansowy pałac z bramą wjazdową, a na miejscu rowów wybudowano nowe magazyny i chlewnie. Trzy lata później na miejscu rozebranego pałacu wybudowano nowy dom mieszkalny. Budowla stale podupadała, a sytuację pogorszyła nacjonalizacja z 1948 roku. Dodatkowo w 1955 roku wichura uszkodziła dach wieży i część zabytkowych wnętrz zaczęła być zalewana deszczami. Pierwsze prace ratunkowe zaczęto przeprowadzać od 1985 roku, lecz niestety nie zostały one nigdy zakończone.

Architektura

   Wieża została wzniesiona na planie czworoboku o wymiarach 9,6 x 11,5 metra. Jej obecna wysokość dochodzi do 24 metrów, lecz pierwotnie zapewne była nieco wyższa. Zbudowano ją z łamanego kamienia oraz większych bloków piaskowca w narożach. Od strony południowej umieszczono oryginalny portal wejściowy do piwnicy, natomiast wejście do wieży pierwotnie znajdowało się od strony dziedzińca, czyli od zachodu.
   Wieża posiadała sklepione kolebkowo pierwsze piętro, przyziemie i piwnicę (sklepienia te założono w trakcie XV wiecznej przebudowy), wyższe kondygnacje zaopatrzono w płaskie, drewniane stropy. Komunikację od pierwszego piętra wzwyż zapewniała spiralna klatka schodowa z XVI wieku. Wcześniej przemieszczano się zapewne za pomocą drewnianych schodów lub drabin. Dolna część wieży z piwnicą, parterem i dwoma piętrami pochodzi niewątpliwie z XIV wieku, trzecie, najwyższe piętro zostało dobudowane w trakcie późnogotyckiej przebudowy. Być może znajdowała się tam oświetlana dużymi, ostrołukowymi oknami kaplica, choć mogło to być również pomieszczenie mieszkalne.
   Wieża otoczona była z trzech stron wyciętą w skale nawodnioną fosą oraz wodą ze stawu na ostatniej południowej stronie. Pomiędzy wieżą a fosą znajdował się mur, wydzielający od południowego wschodu niewielki dziedziniec. Wejście na jego teren wiodło od zachodu, przez drewniany most przerzucony nad fosą (kamienny prawdopodobnie powstał w XVI wieku). Około połowy XV wieku fosa została powiększona, a strona zachodnia otrzymała nowy mocniejszy mur z wielobocznym bastionem czy też wieżą chroniącym bramę wjazdową.

Stan obecny

   Obecnie wieża jest własnością prywatną i jej zwiedzanie możliwe jest jedynie po wcześniejszym uzgodnieniu z właścicielem. Według informacji z 2012 roku po remoncie planowane jest w niej utworzenie niewielkiego muzeum.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Vychodni Cechy t.VI, Praha 1989.
Menclová D., České hrady, Praha 1972.
Strona internetowa cestyapamatky.cz, Hradenín, Muzea a galerie, Tvrze, Tvrze dochované.
Strona internetowa hrady.cz, tvrz Hradenín.