Historia
Pierwsza wzmianka pisana o zamku zwanym Hrádek odnotowana została w 1297 roku, kiedy pisał się z niego niejaki Mikuláš („miles incliti regis Bohemorum, dominus de Castello“). Wzniesiony został zapewne krótko przedtem, jako jedna z wielu strażnic chroniących szlak prowadzący z Pragi do Mladá Boleslav, Českiej Lípy, a dalej na Śląsk i Łużyce. W pobliskiej osadzie Zámostí w średniowieczu funkcjonował drewniany most przerzucony ponad rzeką Izerą, który zamek mógł także zabezpieczać. Ponadto służył za obronną siedzibę niższej szlachty.
Potomkowie Mikuláša dzierżyli Hrádek przez około sto lat. Na przełomie XIV i XV stulecia na zamku siedzieli Myškowie z Hrádku, udokumentowani w 1404 i 1415 roku, którzy nadali mu jedną z nazw (Myškův Hrádek). Dzierżyli oni Hrádek do 1469 roku. Później kolejni właściciele często się zmieniali, aż pod koniec XV stulecia przejęli go Stránovscy ze Sovojevic. Od tego czasu zamek nie był na stałe zamieszkiwany, ponieważ nowi panowie mieszkali w pobliskim Stránovie. Hrádek stopniowo popadał w ruinę, a w 1545 roku był już wymieniany w źródłach jako opuszczony.
Architektura
Zamek usytuowano na dużym skalnym cyplu na lewym brzegu Izery, po wschodniej stronie jej płynącego głęboką doliną koryta. Od strony rzeki Hrádek chroniony był stromymi zboczami, od północy wąwozem z ciężkim do pokonania stokiem, natomiast najwygodniejsza droga dojazdowa prowadziła od południa. Tam też zabezpieczono się przekopem (przechodzącym także na stronę wschodnią) i ziemnymi, obłymi w planie obwarowaniami.
Rdzeń zamku miał w planie kształt zbliżony do prostokąta, którego zachodni, najbezpieczniejszy (nadrzeczny) bok stanowił budynek mieszkalny. Brama wjazdowa na niewielki dziedziniec zapewne znajdowała się po stronie południowej, gdzie poprzedzona była zwodzonym mostem przerzucanym nad rowem suchej fosy. Po stronie południowo – zachodniej, w miejscu gdzie kończył się ziemny wał i stoki opadały ku rzece, w XV wieku wzniesiono wieżę flankującą drogę dojazdową do zamku. Całość pierwotnie najpewniej była jednak niedużą, prostą budowlą pozbawioną wieży, typowym założeniem mieszkalno – obronnym średniowiecznej niższej szlachty.
Budynek mieszkalny prawdopodobnie był piętrowy, z co najmniej jedną, a najpewniej dwoma kondygnacjami ponad przyziemiem. Niewykluczone, że wzorem innych budowli z XIII/XIV wieku, nad najwyższą kondygnacją murowaną znajdowało się jeszcze piętro lżejszej konstrukcji drewnianej lub szachulcowej. We wnętrzu pomieszczenia przykryte były płaskimi stropami. Od strony zewnętrznej (zwróconej poza obręb zamku) były one doświetlane bardzo wąskimi oknami lancetowatymi. Być może większe okna znajdowały się na piętrach od strony dziedzińca.
Stan obecny
Do dnia dzisiejszego zachowała się część murów obwodowych rdzenia zamku: cała strona zachodnia wraz z pierwotnymi oknami i fragmenty od północy i południa. Wewnątrz znajdują się obecnie dwa nowożytne budynki. Należą one do osób prywatnych, dlatego wejście do środka jest niemożliwe, choć całe założenie można obejść dookoła.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Anderle J., Brych V., Chotěbor P., Durdík T., Fišera Z., Procházka Z., Rykl M., Slavík J., Svoboda L., Úlovec J., Encyklopedie českých tvrzí, t. 3, Praha 2005.
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Praha 2009.
Hrady, zámky a tvrze v Čechách, na Moravě a ve Slezsku. Severní Čechy, t. III, red. Z.Fiala, Praha 1984.
Záruba F., Počátky šlechtických hradů v Čechách, Plzeň 2025.