Hradec Králové – katedra św Ducha

Historia

   Budowę kościoła rozpoczęto w 1307 roku z inicjatywy królowej Ryksy Elżbiety, córki króla polskiego Przemysła II i Ryksy szwedzkiej, wdowy po czeskim królu Wacławie II. Rok wcześniej poślubiła ona Rudolfa Habsburga, który zmarł już w 1307 roku i pozostawił Ryksie w posagu między innymi Hradec Králové. Królewska wdowa obrała to miasto za swą siedzibę i postanowiła wznieść nowy, większy kościół na miejscu starszej świątyni z XIII wieku.
   W 1339 roku miasto wraz z kościołem św. Ducha zniszczył ogromny pożar. Spowodowało to potrzebę odbudowy i jednocześnie rozbudowy świątyni, którą powiększono o tzw. Królewską Kruchtę i zakrystię. Miało to miejsce w latach 60-tych XIV wieku, w okresie rządów nad miastem królowej Elżbiety Pomorskiej, czwartej żony Karol IV. W 1407 roku kościół ponownie został zniszczony przez pożar, a następnie rozbudowany o prostokątną kaplicę przy północnej nawie.
   Po 1420 roku liturgię w kościele zaczęli odprawiać husyci, kapłanem był tu między innymi Ambrož, kaznodzieja i polityczny przywódca, za którego czasów Hradec Králové zostało centrum husyckiego ruchu. Po nim w kościele kazania głosił Jan Rokycana, husycki teolog, przez utrakwistów (umiarkowany odłam husytów) obrany arcybiskupem Pragi. O znaczeniu miasta i kościoła wiele mówi fakt, iż w 1424 roku odbył się tu pogrzeb wielkiego husyckiego dowódcy Jana Žižki. Według tradycji jego szczątki zostały złożone w jednej z czterech krypt pod katedrą, nim później przetransportowano je do Čáslavia.
  
W 1463 roku w zachodniej części kościoła wzniesiono nową kruchtę, która służyła muzykom i bractwu literackiemu, śpiewającemu podczas nabożeństw. W 1484, 1509 i 1533 roku kościół ponownie był niszczony przez pożary, lecz za każdym razem odbudowywano go.
   W pierwszej połowie XVII wieku, po bitwie pod Białą Górą, kościół powrócił w ręce katolików. W trakcie wojny trzydziestoletniej, w latach 1639-1640 został zdewastowany przez szwedzkie wojska, lecz już w 1664 wyremontowaną świątynię podwyższono do rangi katedry, z okazji powołania biskupstwa w Hradec Králové. Wzrost rangi kościoła pociągnął za sobą kolejne, tym razem barokowe przekształcenia. Te zmiany z lat 1783-1789 zostały usunięte w drugiej połowie XIX wieku, w trakcie gruntownej regotyzacji nadzorowanej przez Františka Schmoranza. Zakrystia została wówczas wyposażona w pseudogotycką fasadę, a nowa kruchta została utworzona po stronie północnej. W 1898 roku wnętrza pokryto malowidłami, niestety przy okazji niszcząc oryginalne, późnogotyckie polichromie. Gruntowną renowację kościoła przeprowadzono w latach 1980-1990.

Architektura

   Kościół został wzniesiony z cegły oraz białego piaskowca, użytego do elementów wykończeniowych, takich jak portale, okna, czy gzymsy. Składa się z trójnawowego korpusu w formie pseudobazylikii o długości nawy głównej wynoszącej 25 metrów. Po wschodniej stronie wzniesiono prezbiterium o szerokości i wysokości równej nawie głównej i trójbocznym zamknięciu. Ma ono 24 metry długości, 9 metrów szerokości i aż 21 metrów wysokości. W miejscu styku prezbiterium z nawą wzniesiono po stronie północnej i południowej dwie czworoboczne, wyniosłe wieże. Po stronie południowej, między wieżą a zakrystią umieszczono tzw. Królewską Kruchtę. Nazwę otrzymała ona ze względu na jej wysoką wartość artystyczną i nietypowe sklepienie, z którego można wnioskować, iż brał w jej budowie udział Michał Parlér, brat słynnego architekta i mistrza budowlanego Petera Parléra. Północna strona kościoła rozbudowana została w XV wieku o prostokątną w planie kaplicę oraz położoną obok niej kruchtę. Całość wysokiej świątyni opięta została w celu wzmocnienia licznymi zewnętrznymi przyporami.
   Wewnątrz zarówno w nawach, pezbiterium, jak i zakrystii oraz kaplicy zastosowano sklepienia krzyżowo – żebrowe. Najciekawszym zachowanym elementem wyposażenia katedry jest wykonane z piaskowca w 1497 roku pastoforium, dzieło mistrza Matěja Rejska, słynnego z prac przy świątyni św. Barbary w Kutej Horze, czy Bramy Prochowej w Pradze. Kolejną atrakcją jest cynowa gotycka chrzcielnica z 1406 roku, którą husyci sprowadzili ze zniszczonego klasztoru w Podlažicach.
   W 1574 roku tuż obok kościoła po północnej stronie korpusu wzniesiono tzw. Białą Wieżę. Jest to konstrukcja czworoboczna, wolnostojąca o wysokości 72 metrów, wzniesiona z jasnego piaskowca.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Umělecné památky Čech, Moravy a Slezska, red. Poche E., t. I-IV, Praha 1977-1982.
Strona internetowa hradeckymkrajem.cz, Katedrála svatého Ducha.

Strona internetowa wikipedia.org, Katedrála svatého Ducha.