Frýdek – zamek

Historia

   Zamek został wzniesiony w pierwszej połowie XIV wieku przez książąt cieszyńskich (być może przez Kazimierza I), choć nie można także wykluczyć późniejszej daty budowy, gdzieś na początku XV wieku. Miał on za zadanie ochraniać granicę z Morawami, miejscowe szlaki handlowe wraz z przeprawą przez rzekę Ostawicę i rozwijające się wówczas miasto Frýdek. Na początku XV wieku zamek stał się centrum książęcych dóbr frydecko-misteckich, przez co w kolejnych latach został znacząco rozbudowany, zarówno o nowe pomieszczenia mieszkalne jak i obwarowania, a na przełomie XVI i XVII stulecia wprowadzono z inicjatywy Bartłomieja Bruntálskiego z Vrbna zmiany, przekształcające średniowieczny zamek w renesansową rezydencję.
   Zamek był własnością książąt cieszyńskich do połowy XVI wieku, choć oddawali go często w zastaw różnym szlacheckim rodom z terenu Moraw. Od 1434 roku byli to panowie z Tvorkova i Kornic (wartość zastawu wynosiła wówczas 500 kop groszy), w latach 1442 – 1447 niejaki Mikulás z Dubovce zwany Maršálek, a w 1471 roku Jan Buřej z Klvova. W 1480 roku Kazimierz II cieszyński oddał w zastaw całe dobra frydeckie za 2200 złotych węgierskich Janowi Labuti z Křtin, natomiast na początku XVI stuleciu Frýdek dzierżyli możni Pernštejnowie.
Od 1636 roku właścicielem zamku był hrabia Jerzy III z Oppersdorfu. Z jego inicjatywy wzniesiona została kaplica zamkowa św. Barbary oraz przekształcono teren przedzamcza, wznosząc na nim jeden duży budynek i zasypując fosę.
   Ważnym wydarzeniem w dziejach zamku był wielki pożar z 1688 roku, który zniszczył wszystkie drewniane elementy rezydencji. Wkrótce jednak po ugaszeniu żywiołu hrabia Franz Euzebiusz zarządził odbudowę. W 1798 roku Jan Nepomuk Pražma sprzedał zamek Marii Krystynie, siostrze cesarza Józefa II. Habsburgowie we Frýdku osadzili jedynie urzędników i administrację, sami w rezydencji przebywali bardzo rzadko. W 1918 roku zabytek przeszedł na własność państwa czechosłowackiego, które w 1923 roku umieściło w nim zarząd lasów państwowych. Od 1960 roku na zamku znalazło siedzibę muzeum, którego zarząd rozpoczął stopniową renowację.

Architektura

   Zamek został zbudowany na wzniesieniu nad prawym brzegiem rzeki Ostrawicy, po północno – wschodniej stronie jej lekkiego zakola. Na południe od zamku do Ostrawicy wpadał młyński kanał, a w nieco dalszej odległości łączyła się z nią rzeka Morawka. Na terenach na wschód od zamku oraz jego podzamcza, oddzielonych lekkim siodłem, rozwinęła się osada, a później miasto Frýdek.
   W związku z ukształtowaniem terenu zamek otrzymał nieregularny, wieloboczny obwód murów obronnych, w większości poprowadzonych krawędziami wzgórza. Wydzieliły one wewnątrz nieregularny, pięcioboczny w planie dziedziniec, dziś o wymiarach około 10 x 24 metry, pierwotnie zapewne większy, usytuowany dłuższymi bokami mniej więcej na linii wschód – zachód. W XV wieku warownię wzmocniono zewnętrznym, niższym murem obronnym z dwoma niewielkimi wieżami cylindrycznymi po stronie zachodniej. Tam też mógł funkcjonować niewielki, nadrzeczny przygródek.
   Zabudowa mieszkalno – gospodarcza zamku z XV wieku była dość nietypowa. Prawdopodobnie wszystkie budynki wystawały na zewnątrz murów obronnych, przez co nie posiadały dużych rozmiarów i nadawały rdzeniowi zamku nieregularną formę. Po stronie wschodniej usytuowano trójkondygnacyjny budynek mieszkalny, służący jednocześnie za bramę wjazdową na dziedziniec. Brama wysunięta była ryzalitowo przed lico murów i poprzedzona mostem zwodzonym ponad pięciometrowej głębokości fosą, a górowała nad nią, wtopiona w korpus budynku, czworoboczna wieża. Długi przejazd bramny, przechodzący przez całą szerokość budynku, zwieńczony został sklepieniem kolebkowym. Flankowany był przez dwa duże, sklepione pomieszczenia, po dwie duże sale mieściły się również na piętrach.
   Po stronie południowej dziedzińca znajdowało się najstarsze, jeszcze XIV-wieczne skrzydło mieszkalne, kolejne (być może o wieżowym charakterze) usytuowano po stronie północnej. To drugie w XVI wieku przedłużone zostało ku zachodowi. Najstarszy budynek mieszkalny prawdopodobnie pierwotnie był dwuprzestrzenny, z mniejszym pomieszczeniem w przyziemiu po stronie zachodniej i większym po stronie wschodniej. Obie sale przykryte zostały sklepieniami kolebkowymi. Ich przeznaczenie nie jest znane, zakładać jedynie można, iż wzorem średniowiecznego schematu pełniły funkcje gospodarcze, a komnaty na piętrach funkcje reprezentacyjne i mieszkalne.
   Po stronie wschodniej uformowało się obwarowane podzamcze z czworoboczną wieżą bramną. Łączyło się ono z fortyfikacjami miejskimi i najpewniej oddzielone było od właściwego zamku przekopem. Kształt podzamcza w planie był nieregularny, wieloboczny. O jego średniowiecznej zabudowie źródła pisane milczą, prawdopodobnie było ono konstrukcji drewnianej lub szachulcowej i składało się jedynie z niewielkiego zaplecza gospodarczego.

Stan obecny

   Zamek zachował się do czasów współczesnych, jednak w trakcie wielokrotnych nowożytnych przekształceń utracił pierwotne, średniowieczne cechy stylowe. Obecnie na zamku siedzibę ma muzeum, organizujące pięć stałych wystaw, bibliotekę, zajęcia edukacyjne oraz imprezy kulturalne i koncerty.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Severni Morava t. II, Praha 1983.
Kouřil P., Prix D., Wihoda M., Hrady českého Slezska, Brno – Opava, 2000.

Strona internetowa hrady.cz, zámek Frýdek.
Strona internetowa muzeumbeskyd.com, Historie zámku a muzea.