Františkov nad Ploučnicí – zamek Ostrý (Scharfenstein)

Historia

   Zamek Scharfenstein nad rzeką Ploucnice został wzniesiony na królewskich ziemiach, około połowy XIII wieku przez ród Markvarticów (pierwsza wzmianka pisemna o nim pojawiła się w 1268 roku). Kontrolował on dolinę, jak i dawny szlak handlowy, który przez nią przechodził. W okresie panowania Przemysła Ottokara II był majątkiem królewskim, a po śmierci króla stał się zastawem brandenburskim. W 1283 roku Wacław II nadał go w lenno rodzinie panów z Michalovic, której założyciel Beneš Okrouhlý dodał do swego nazwiska nazwę osady w pobliżu zamku (Benesov). Jego potomkowie utrzymywali Scharfenstein aż do 1406 roku. Był to jeden z czołowych rodów czeskich, jego przedstawiciele często przebywali na dworze władcy w Pradze, a na przełomie XIII i XIV wieku Jan Michalovic zasłynął zwycięską walką na turnieju rycerskim we Francji. W 1406 roku zamek z powodu trudności finansowych Michaloviców przeszedł na własność Hynka Berki z Dubé. W czasie wojen husyckich, podczas najazdu na Benesov w 1425 i 1426 roku, Hynek zdołał go obronić. Około roku 1440 Scharfenstein stał się własnością Vartenberków, którzy w tym czasie przeprowadzili liczne wyprawy zbrojne na Łużyce. Pod koniec 1444 roku miasta dolnołużyckie zorganizowały wyprawę odwetową na tereny północnych Czech, gdzie również oblegli zamek Scharfenstein. Został on zdobyty i spalony w 1445 roku, a w konsekwencji całkowicie porzucony. W 1515 roku opisany został jako niezamieszkana ruina.

Architektura

   Miejsce wybrane do budowy zamku było doskonale chronione przez naturę. Był to wąski bazaltowy grzbiet o wysokości dochodzącej do 50 metrów, owinięty z trzech stron ciasną pętlą rzeki Ploučnice. Jedyne możliwe podejście do warowni istniało od północy i właśnie z tej strony drogę dojazdową zabezpieczono trzema przekopami wyciosanymi w skałach. Po przedostaniu się przez dwa zwodzone mosty na zachodnim, lekko nachylonym zboczu, osiągało się pierwszą bramę zamkową umieszczoną w masywnym kamiennym murze z przyporą. Przed trzecim rowem, na terenie podzamcza znajdowała się zabudowa gospodarcza, między innymi z murowanym i podpiwniczonym (piwnica została wykuta w skale) budynkiem oraz ze zbiornikiem na wodę deszczową.
   Nad drugą bramą i trzecią fosą górowała główna, cylindryczna wieża zamku górnego. Została ona wzniesiona w najwyższym punkcie terenu i miała 8 metrów średnicy i 3 metry grubości. Była ona włączona w obwód murów obronnych zamku górnego, które miały kształt nieregularnego pięcioboku. Dom mieszkalny, a być może donżon, wzniesiono po przeciwnej, lekko załamanej stronie dziedzińca, w narożniku południowo – wschodnim.
   Charakterystycznym elementem zamku były grube poprzeczne mury (przypory) w południowo – wschodniej części zamku górnego i podobne przy pierwszej bramie na podzamczu. Uniemożliwiały on dostęp wzdłuż pochyłych grzbietów wzgórza. Jednak jako, iż zamek górny od południa i wschodu opinał zewnętrzny mur parchamu, wychodząca z głównego obwodu masywna przypora uniemożliwiała komunikację na terenie międzymurza. Z tego powodu przepruto w niej niedużą furtę.

Stan obecny

   Do czasów dzisiejszych zachowała się dolna część cylindrycznej wieży, południowe fragmenty murów zamku górnego i niewielkie relikty murów na terenie podzamcza. Wstęp na zamkowe wzgórze jest wolny.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Praha 2009.
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Dodatky, Praha 2002.

Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Severni Cechy t.III, Praha 1989.
Menclová D., České hrady, Praha 1972.

Strona internetowa frantiskovnadploucnici.cz, Historie hradu Ostrý.