Edelštejn – zamek

Historia

   Zamek został wzniesiony około pierwszej połowy XIII wieku. Dawniej uważano, iż został zbudowany przez biskupów, aby chronić powstające tutaj osady, a przede wszystkim kopalnie złota (stąd miała wywodzić się jego nazwa oznaczająca “Szlachetny Kamień”), bardziej jednak prawdopodobne jest, iż inicjatorem jego budowy był król.
  
Po raz pierwszy Edelštejn został wspomniany w liście Mikołaja I z 1281 roku. Mowa w nim o zajęciu zamku przez rycerzy rabusiów Otto i Oldřicha z Linavy z załogą około pięćdziesięciu mężczyzn. Czechy znajdowały się wówczas w okresie bezładu po śmierci króla Przemysła Ottokara II, a łupieżcy wyprawiali się na bogate ziemie biskupstwa wrocławskiego. Dlatego Mikołaj I z Opawy, nieślubny syn Ottokara II, wraz z kuzynem Henrykiem IV, księciem wrocławskim, w 1285 roku zdobyli Edelštejn, a następnie umieścili go pod patronatem biskupa, jako rekompensatę za szkody wyrządzone przez rabusiów w biskupich posiadłościach.
   Od 1282 roku na Śląsku trwał konflikt pomiędzy księciem Henrykiem IV Prawym a biskupem Tomaszem II o majątki i ziemie zajęte przez Kościół w trudnym okresie, który nastąpił po klęsce legnickiej doznanej w wyniku najazdu Mongołów oraz o nagminne łamanie immunitetu sądowego Kościoła wrocławskiego. W 1285 roku książę zajął kasztelanię nysko-otmuchowską, a biskup musiał uciekać do sąsiedniego księstwa raciborskiego. Jeszcze w tym samym roku Henryk IV po tygodniowym oblężeniu zdobył także zamek Edelštejn. Pokój nastąpił dopiero w wyniku ugody księcia i biskupa zawartej w 1287 roku.
   W 1339 roku książę opawski i raciborski Mikołaj II odstąpił Edelštejn czeskiemu królowi Janowi Luksemburskiemu, lecz już w 1361 cesarz Karol IV przywrócił zamek do księstwa opawskiego. Cztery lata później Mikołaj II zmarł, a księstwo opawskie zostało podzielone między jego czterech synów. Edelštejn przypadł Mikołajowi III, ale z powodu jego trudności finansowych został przejęty przez księstwo oleśnickie. W 1394 roku Mikołaj III zmarł, a jego brat Przemek I wykupił zamek z zastawu. W 1440 roku Edelštejn został ponownie zastawiony za 800 kop groszy księciu Bolkowi V Wołoszkowi. W okresie tym doszło na zamku do groźnego pożaru, po którym Bolko V musiał odbudowywać warownię w 1455 roku.
   Od 1460 roku w Czechach rządził husycki król Jerzy z Podiebradów. Pięć lat później przejął on Edelštejn zgodnie z dokumentem napisanym przez księcia Bolka Wołoszka, także zwolennika husytyzmu. W tym okresie dowódcą zamkowej załogi był utrakwista Jan z Žerotína, co czyniło z Edelštejnu husycki bastion na katolickim Śląsku. Z tego powodu w 1467 roku biskup wrocławski Jodok z Rożemberka zdobył i zniszczył zamek, który nie był już nigdy więcej odbudowywany.

Architektura

   Wzniesiony na szczycie podłużnego wzgórza, na osi północ – południe, zamek zajmował obszar około 120 x 65 metrów, co klasyfikowało go do jednej z największych warowni na terenie Śląska. W południowej części założenia wzniesiono cylindryczną wieżę – stołp o średnicy 7 metrów, która została włączona w nieregularny obwód murów obronnych o kształcie zbliżonym do trójkąta. Po stronie północno – wschodniej usytuowano kolejną, lecz mniejszą wieżę czworoboczną. Budynki mieszkalne (łącznie trzy) znajdowały się po stronie zachodniej oraz w narożniku południowym i północnym. Wydaje się iż głównym budynkiem był dwupiętrowy dom zachodni. Zamek górny otoczono drugim zewnętrznym i niższym murem obronnym.
   Rozległe podzamcze z zabudową gospodarczą znajdowało się po stronie północnej i miało kształt nieregularnego czworoboku. Jego mury obronne wzmacniała czworoboczna, narożna wieża po stronie północno – zachodniej, a ochronę wjazdu zapewniała czworoboczna wieża bramna w kurtynie zachodniej. Całość zamku otoczona została dodatkowo dwoma liniami murowano-drewnianych obwarowań uzupełnianych przez fosę i ziemne wały.

Stan obecny

   Zamek, nie licząc skromnych fragmentów dolnych partii murów, nie zachował się do czasów współczesnych. Wstęp na mocno zalesiony teren ruin jest wolny.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Severni Morava t.II, Praha 1989.
Strona internetowa hrady.cz, hrad Edelštejn.