Historia
Drábské Světničky były zamieszkiwane od neolitu do wczesnej epoki brązu, czyli od około 3000 do 1700 roku p.n.e. Następnie przerwa osadnicza trwała około tysiąc lat, aż do początku nowej ery. Średniowieczny zamek założono być może w XIII wieku. Pierwsze doniesienia historyczne pojawiły się około roku 1400, kiedy to obszar ten należał do klasztoru cystersów w Hradiště. W 1420 roku, po spaleniu klasztoru w trakcie wojen husyckich, jego majątki rozgrabiła okoliczna katolicka szlachta: Vartemberkowie, Ronovcy i panowie z Michalovic. Jedynymi zwolennikami husyckich taborytów byli wówczas władykowie z Valečova, którzy byli bliskimi przyjaciółmi przywódcy taborytów Jana Žižki. W 1424 roku zdobył on Turnov i zamek Valdštejn, a rok później zamek Michalovice, dzięki czemu husyci mocno uchwycili okoliczne ziemie. Przyjmuje się, iż dzięki temu po 1430 roku Drábské Světničky zostały odnowione i funkcjonowały przez niedługi czas, do zakończenia niespokojnego okresu wojen husyckich.
Architektura
Zamek został wzniesiony na skraju północno-zachodniego narożnika skalistego płaskowyżu Mužský, w miejscu które w średniowieczu przecinały liczne bagna i moczary. Usytuowany został na szczycie formacji dużych i wysokich ostańców, dochodzących do około 86-141 metrów wysokości nad wodami płynącej od zachodu rzeki Izery, a około 15-40 metrami górującymi nad terenem u podstawy skał. Pod budowę wybrano siedem masywnych bloków piaskowca, oddzielonych od siebie wąskimi szczelinami. Drewniane budynki umieszczono na ich górnych partiach, lecz wiele z pomieszczeń wykuto w skałach, tworząc niesamowity system wewnętrznych przejść i pomieszczeń, łączonych nadwieszanymi mostkami oraz gankami.
Wejście do zamku umieszczono po stronie wschodniej, z kierunku cypla wysuniętego z terenu płaskowyżu. Wiodło nad dwoma rozpadlinami przez które musiały być przerzucone drewniane mosty. Następnie droga prowadziła wzdłuż północnego skraju środkowego ostańca do północno-zachodniego narożnika, gdzie zakręcając po drewnianych mostach, między skałami wracało się do części wejściowej, ale już na wyższym poziomie. Usytuowano tam najważniejszą budowlę zamku, wielką drewnianą wieżę. Od strony czołowej została ona zabezpieczona palisadą, zagłębioną w powierzchnię skały za pomocą wykutego rowka. Wieża opierała się na dwóch głazach wystających z powierzchni bloku skalnego w kształcie grzybopodobnych wypukłości. Rozdzielała je metrowej szerokości szczelina, skierowana w kierunku wyjścia z zamku. Wieża posiadała cztery narożne słupy osadzone w głębokich otworach w skale, na których opierały się wyższe kondygnacje i pomiędzy którymi umieszczono ściany z desek o długości około 5-7 metrów.
Z głównej wieży mostek prowadził na zachód, na niezabudowaną platformę w centralnej części skały, skąd ścieżki się rozchodziły. Jedna wiodła mostem południowym w lewo na podłużny blok wapienia, oddzielony od pozostałych około 7 metrowej szerokości szczeliną. Wykuto w nim tylko kwadratowy, głęboki na około 4,5 metra dół, tradycyjnie uważany za więzienie. Druga ścieżka odgałęziona z centralnej skały, wiodła przez wąską szczelinę, prawie całą pokrytą drewnianą podłogą, do zabudowań mieszkalnych na zachodzie. Zgodnie z otworami w skałach znajdował się tam spory drewniany budynek o wymiarach 3 × 4,5 metra, wraz z mniejszym aneksem przyłączonym od wschodu. Po stronie zachodniej usytuowano kolejną budowlę, będącą najprawdopodobniej wieżą, być może połączoną mostkiem na wysokości piętra z wcześniejszym budynkiem. Wieża została wciśnięta w zadaszony ganek, który znajdował się na zachodniej krawędzi skały, zwróconej w dolinę Izery. Miał on 1-1,7 metra szerokości, być może wycięte okna lub otwory strzeleckie oraz prawdopodobnie zwieńczony był dwuspadowym dachem.
W północnej części założenia, na tak zwanym bloku kuchennym, utworzono poprowadzony wzdłuż krawędzi drewniany ganek, niewielką czworoboczną wieżę i jeszcze dwie kolejne drewniane budowle, których podstawy były bardzo starannie osadzone w skalnej powierzchni. Posiadały one wystające końce (tak zwane „zagłówki”), umieszczone w specjalnych kieszeniach w kamieniu, aby zabezpieczyć konstrukcję przed przechyleniem lub poślizgnięciem na gładkiej powierzchni skały. System zabudowy powierzchniowej północnego ostańca uzupełniały pomieszczenia wykute w skale, identyfikowane jako kuchnia i husycka kaplica.
Kaplica miała się znajdować w podłużnym skalnym pomieszczeniu o wymiarach 7 × 3,6-3,7 metra, z dostępną po pięciu kamiennych stopniach wnęką wielkości 1,6 × 4 metry, umieszczoną od strony wschodniej, nietypowo poza osią poprzeczną hipotetycznej nawy. We wnęce utworzono kamienną predellę ołtarza. Obejmowała ona również przestrzeń po prawej stronie ołtarza, najczęściej interpretowaną jako ambona. Jej poziom był 0,6 metra wyższy od poziomu podłogi wnęki ołtarzowej. Wejście do kaplicy wiodło od południa przez kamienny otwór o 1 metrze szerokości, w którym znajdowały się drewniane drzwi blokowane od środka ryglem. Całe pomieszczenie, poza wnęką ołtarzową, otoczone zostało wykutymi w skale ławami o szerokości 0,4-0,5 metra. Ich wysokość sięga około 0,5 metra, jedynie ława po stronie północnej utworzona została niższa, około 0,2 metrowa. Wszystkie ławy dla większego komfortu prawdopodobnie wyposażone były w drewniane deski. Specjalne znaczenie mogła mieć ława przy południowej ścianie kaplicy, na prawo od wejścia, nad którą w osi wyciosano dwie wnęki, górną kwadratową, dolną okrągłą.
Stan obecny
Zabudowa drewniana średniowiecznego zamku nie zachowała się do dnia dzisiejszego w najmniejszym stopniu, jednak dzięki umieszczeniu jej w skalnych formacjach, nawet po wiekach można dostrzec pierwotne rozplanowanie i układ zamku, sprawiającego niesamowite wrażenie nawet dzisiaj. Jako że Drábské Světničky od dawna budziły zainteresowanie, na skałach ujrzeć można petroglify i inskrypcje sięgające nawet XVI i XVII wieku. Wycieczka po zamku jest bezpłatna i przebiega bez przewodnika. Zwiedzanie możliwe jest od 1 kwietnia do 31 października, w godzinach dziennych, za wyjątkiem dni z niesprzyjającymi warunkami pogodowymi.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Praha 2009.
Hrady, zámky a tvrze v Čechách, na Moravě a ve Slezsku. Severní Čechy, t. III, red. Z.Fiala, Praha 1984.
Kursová L., Neznámá funkce jednoho nálezového celku na Drábských světničkách – kostel, kaple nebo modlitebna, „Archæologia historica”, 49/2/2024.
Menclová D., České hrady, Praha 1972.