Historia
Zamek został wzniesiony na przełomie XIII i XIV wieku z inicjatywy Jana z Valdštejna, syna Zdenka, założyciela zamków Turnov i Valdštejn. Był on lokalnym centrum administracyjnym zabezpieczającym kolonizowane okoliczne ziemie. Pierwsza wzmianka o nim pojawiła się w źródłach pisanych w 1304 roku, ale w dokumencie będącym falsyfikatem. W latach 1360-1398 zamek dzierżył Jan, wnuk Zdenka, zasiadający w latach 80 i 90-tych XIV wieku w ziemskich i dworskich sądach. W latach 1406-1418 osiedlił się w Štěpanicach Heník z Valdštejna, którego syn Jan należał w okresie wojen husyckich do czołowych panów katolickich. Potomkowie Jana: Jindřich i Hynek, choć katolicy, stali po stronie husyckiego króla Jerzego z Poděbradów, za co zostali w 1466 roku nagrodzeni wsią Vrchlabí. Na początku XVI wieku zamek Štěpanice przestał pełnić funkcje mieszkalne. W 1543 roku był już opisywany jako opuszczony.
Architektura
Zamek štěpanicki został zbudowany na skalistym cyplu nad rzeką Cedron, opływającą go w dolinie od strony wschodniej i południowej. Droga dojazdowa prowadziła od strony wsi na północnym – zachodzie, gdzie od XIV wieku stał gotycki kościół. Nadrzeczne zbocza były strome i wysokie, natomiast ku północnemu – zachodowi teren stopniowo podwyższał się, aż do kulminacji wysokiej góry dominującej nad zbiegiem Cedronu i Jizerki. Jako materiał budowlany posłużył miejscowy kamień, łupany do formy wąskich i przeważnie długich fragmentów.
Założenie zamkowe składało się z trzech części: górnej i dwóch podzamczy, przy czym podzamcza znajdowały się nietypowo z przodu i tyłu zamku górnego (po jego północnej i południowej stronie). Całość, poza wschodnią i południową stroną chronioną przez strome zbocza, otoczona była ziemnym wałem i suchą fosą o formie półokręgu. Wjazd do zamku prawdopodobnie znajdował się po północno – zachodniej stronie, na niewielkim spłaszczeniu terenu o rzucie półksiężyca, gdzie ulokowano przednie podzamcze, zabezpieczone od północnego – wschodu zewnętrznymi obwarowaniami parchamu. Zabudowa gospodarcza tej części zamku była wyłącznie drewniana.
Za drugim przekopem znajdował się główna i najwyżej położona część zamku. W najwyższym punkcie terenu wzniesiono cylindryczną wieżę, przeznaczoną do obrony i miejsca ostatecznego schronienia (bergfried), choć o stosunkowo skromnych gabarytach. Dominowała ona nad bramą i ulokowanym w południowej części dziedzińca prostokątnym domem mieszkalnym. Ten ostatni między innymi mieścił wyciosane w skale dwa niewielkie pomieszczenia i piwnicę po stronie południowej, utworzoną ze względu na spadek terenu. Parter budynku był trójprzestrzenny.
Położone na południe od zamku górnego drugie podzamcze ulokowane było na niższym, opadającym ku rzece terenie. W planie miało z grubsza trójkątny kształt. Zapewne pełniło funkcje gospodarczo – produkcyjne i służebne, gdyż pośrodku dysponowało zbiornikiem na wodę. Jego obronę zapewniała wysunięta w kierunku południowo – wschodnim trójścienna wieża, czy też baszta, utworzona przez wysunięcie na skalny cypel i załamanie muru obwodowego podzamcza. Dzięki niej możliwa była kontrola szlaku na dnie doliny Cedronu.
Stan obecny
Obecnie na mocno zalesionym terenie zamku, zachowały się jedynie nieduże fragmenty murów. Na obszarze podzamcza południowego przetrwała część muru obwodowego z częścią trójściennej wieży, natomiast na zamku górnym relikty muru obronnego i budynku mieszkalnego. Wstęp na teren ruin jest wolny, lecz nie prowadzi do niego żaden szlak turystyczny, a jedynie zwykła leśna ścieżka z pobliskiej wsi Horní Štěpanice.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Praha 2009.
Hrady, zámky a tvrze v Čechách, na Moravě a ve Slezsku. Východní Čechy, t. VI, red. Z.Fiala, Praha 1989.
Záruba F., Počátky šlechtických hradů v Čechách, Plzeň 2025.