Dolní Kounice – klasztor Rosa Coeli

Historia

   Klasztor został ufundowany w 1181 roku przez morawskiego możnowładcę Viléma z Kounic. Według czeskiego kronikarza Jarlocha miała to być pokuta za zniszczenia wyrządzone kościołom przez Viléma w trakcie jego najazdów na tereny Austrii.  Możnowładca poprosił o pomoc opata Gotšalka z norbertańskiego klasztoru z Želiva, z którym wspólnie wybrał miejsce pod przyszłą budowę. Dwa lata później wzniesiono pierwsze prowizoryczne, drewniane zabudowania i sprowadzono żeński konwent z premonstratenskiego klasztoru z Louňovic. Początkowo otrzymał on zapewne wezwanie dedykowane Maryi Dziewicy, lecz od XV wieku utrwaliła się łacińska nazwa klasztoru, Rosa Coeli – Niebiańska Róża.
   Znaczenie klasztoru wzrosło po 1268 roku, kiedy to papież Klemens IV objął go swym patronatem. W 1284 roku, po wymarciu miejscowej gałęzi rodziny fundatora, konwent stał się klasztorem królewskim. Pod swą ochronę wziął go Wacław II, który udzielił miejscowemu prepozytowi prawo organizowania cotygodniowego jarmarku. W tym czasie klasztor był już na tyle bogaty, że mógł sobie pozwolić na budowę z własnych środków, położonego w pobliżu zamku. Miał on zapewnić wspólnocie mniszek dodatkową ochronę.
   W drugim kwartale XIV wieku zespół klasztorny został przebudowany. Romańska bazylika została zastąpiona przez znacznie większy gotycki kościół, z nowymi krużgankami położonymi po stronie północnej. Prace te zakończone zostały prawdopodobnie na początku XV wieku.
   Podczas wojen husyckich klasztor został spalony, jednak w ciągu stulecia sytuacja gospodarcza konwentu ustabilizowała się i już na początku XVI wieku Kounicki prepozyt był jednym z najważniejszych prałatów na Morawach. Nowy kryzys przyszedł wraz z reformacją. W 1522 roku prepozyt Martin Göschl przeszedł na wiarę luterańską i ożenił się z jedną z sióstr zakonnych, co pociągnęło za sobą porzucenie reguły przez resztę społeczności klasztornej. Pod naciskiem ołomunieckiego biskupa Stanisława Thurza, Göschl musiał w 1526 roku opuścić Dolní Kounice. Ostatecznie został aresztowany i zmarł w więzieniu biskupim, a klasztor Rosa Coeli w trakcie rządów jego następcy, Jana, całkowicie opustoszał. Pozostawione zabudowania przejął król i margrabia Ferdynand I Habsburg. W 1537 roku sprzedał je podkanclerzemu Królestwa Czeskiego
Jiřímu Žabkovi z Limberka, po którym właściciele zmieniali się parokrotnie. W 1698 roku teren klasztoru kupili norbertanie ze Strahowa. Mięli oni w planach odbudowę, lecz zamierzenie te zniweczył pożar z 1703 roku. Po ponad stu latach sprzedali oni ruiny rodzinie Ditrichštejnów. W 1926 roku powołano komitet ochrony zabytków w Dolní Kounice, który stymulował podstawowe prace konserwatorskie, kontynuowane następnie po II wojnie światowej.

Architektura

   Klasztor został wzniesiony w dolinie nad rzeką, na południe od wzgórza, które ukrywało go przed potencjalnymi niebezpieczeństwami. Jego głównym elementem był kościół, od XIV wieku w formie budowli jednonawowej na planie krzyża, z transeptem i trójbocznie zamkniętym prezbiterium po stronie wschodniej. Od południa, pomiędzy transeptem a prezbiterium umieszczono zakrystię. Składa się ona z przestronnej sali ze sklepieniem krzyżowym podtrzymywanym przez środkowy filar. Z zewnątrz wysokie ściany kościoła zostały wzmocnione licznymi przyporami, a w południowo – zachodnim narożniku nawy umieszczono smukłą wieżyczkę komunikacyjną. Główny portal wejściowy usytuowano w fasadzie zachodniej. Nietypowo, ze względu na wewnętrzne sklepienia, został on przesunięty na północ od osi kościoła. Otrzymał tympanon z wizerunkiem Chrystusa trzymającego księgę, umieszczony na konsolach wyrzeźbionych na kształt ludzkich głów, a powyżej wimpergę ozdobiono maswerkowym trójliściem i kwiatonem na szczycie. Wnętrze kościoła pierwotnie posiadło sklepienia krzyżowo – żebrowe, zniszczone zapewne w trakcie husyckiego najazdu, nie zostały już nigdy odbudowane i zastąpiono je później drewnianymi stropami.
   Od strony północnej do kościelnej nawy przystawione były krużganki, otaczający kwadratowy wirydarz. Posiadały one sklepienia krzyżowo – żebrowe i ułatwiały komunikację pomiędzy klasztornymi zabudowaniami. Otwierały się także dużymi ostrołukowymi oknami na wewnętrzny ogród, gdzie mniszki uprawiały zioła i warzywa. Po stronie wschodniej wejście prowadziło do sąsiadującego z transeptem kapitularza, miejsca zebrań i narad konwentu. Układ pozostałych pomieszczeń klasztornych z okresu średniowiecza nie został zbyt dobrze rozpoznany. Wiadomo jedynie, iż były one połączone z kościołem przez portal umieszczony na piętrze północnego ramienia transeptu.

Stan obecny

   Kościół klasztorny oraz położone obok niego krużganki zachowały się do dnia dzisiejszego w formie trwałej ruiny. Budynek świątyni pozbawiony jest zadaszenia, natomiast okna przy wirydarzu maswerków. Większość pozostałych zabudowań klasztornych została znacząco przekształcona w okresie nowożytnym. Obecnie najlepiej zachowaną w pierwotnym kształcie salą jest kapitularz i dawna zakrystia. Klasztor udostępniony jest odpłatnie do zwiedzania w godzinach od 10.00 do 17.00, za wyjątkiem listopada i grudnia.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Strona internetowa dolnikounice.cz, Historie kláštera Rosa Coeli.

Strona internetowa wikipedia.org, Klášter Rosa Coeli.