Dobronice – zamek

Historia

   Wieś Dobronice została założona pod koniec XII wieku przez Jana, syna Dobroňa z możnego rodu Vitkowców, natomiast sam zamek, górujący nad osadą i brodem na rzece Lužnica, powstał na początku XIV wieku z inicjatywy Rožmberków. Od nich na drodze zastawu warownię przejęła rycerska rodzina powiązana z władykami z Malovic, Kraselova i Žimutic. Pierwszym znanym właścicielem który mianował się z Dobronic, był Diviš, wspominany w źródłach w 1322 roku. Jego potomkowie utrzymywali zamek do roku 1455, kiedy to Dobronice odkupili Rožmberkowie. W latach 1455-1459 zamek należał do Oldřicha z Rožmberka, który dobudował skrzydło zachodnie. Po nim Dobronice należały do Vítkovów z Rzavé, a następnie w 1528 roku Víta ze Rzavé sprzedał połowę zamku wraz z podzamczem braciom Volfowi, Jindřichowi i Jiřímamowi Hozlauerom z Hozlau. Drugą połowę Hozlauerowie nabyli już rok wcześniej. W 1622 roku Jan Hozlauer utracił majątek w wyniku konfiskaty z powodu udziału w powstaniu, a Dobronice przejął najwyższy poczmistrz Królestwa Czech, Ferdinand Prugger z Grunburga. W 1691 roku zamek nabyło jezuickie kolegium, które administrowało nim aż do zniesienia zakonu w 1773 roku. Od tamtego czasu budowla popadła w ruinę.

Architektura

   Zamek wzniesiono na górskim grzbiecie, który po zachodniej stronie stromymi stokami spada w dolinę Lužnice, a na wschodzie również stromymi skarpami góruje nad głęboką doliną, którą płynie rzeka i gdzie znajdował się bród. Jako że południowa część wzgórza zwęża się stopniowo aż do skalnej grani, jedyna możliwa droga do zamku, jak i jedyne potencjalne niebezpieczeństwo mogły nadejść od strony północnej.
   Kształt murów obwodowych zamku dostosowano do formy wzniesienia: zachodnia kurtyna była prosta, wschodnią umieszczono pod lekkim skosem, natomiast południowa była wyraźnie krótsza niż północna. Umieszczoną od północy bramę flankowała wysoka, cylindryczna wieża, a przed nią i murem obronnym dodatkowe zabezpieczenie zapewniały dwa szerokie rowy, nad którymi przerzucono drewniany most. Najstarsze budynki mieszkalne umieszczono przy kurtynach południowej i wschodniej. Dłuższe skrzydło wschodnie wystawało w kierunku skarpy i posiadało w przyziemiu trzy pomieszczenia o w przybliżeniu równej wielkości.
   Wejście do wieży głównej było, co oczywiste, z powodów obronnych umieszczone wysoko ponad poziomem dziedzińca, po stronie południowej. Wsporniki pod progiem sugerują, iż do ostrołukowego portalu prowadził drewniany ganek. Najniższa kondygnacja, jak zawsze w stołpach, dostępna była jedynie z poziomu pierwszego piętra i wentylowana tylko przez dwa wąskie otwory. Powyżej pierwszego piętra znajdowały się trzy nieco niższe kondygnacje, dostępne z pierwszego piętra drabinami. Wszystkie posiadały płaskie, drewniane stropy. Zwieńczenie wieży niewątpliwie stanowił krenelaż, przykryty ostrosłupowym dachem dla ochrony przed deszczem i niepogodą.
   Rozbudowa późnogotycka z XV i XVI wieku wzbogaciła zamek o nowe skrzydło mieszkalne przystawione do wewnętrznej ściany kurtyny zachodniej. Mieściły się w nim zapewne pomieszczenia reprezentacyjne; przynajmniej jedno z nich posiadało sklepienie gwiaździste. Największe prace budowlane objęły część północną zamku. Skrzydło wschodnie przedłużono od północy o kolejną część, posiadającą na piętrze jedno duże, sklepione pomieszczenie i dwie mniejsze komory po stronie zachodniej. Wjazd na dziedziniec usytuowano z tego powodu nieco bardziej na zachód, a całość północnej części zamknięto przed cylindryczną wieżą nowym murem obronnym. W przestrzeni pomiędzy pierwotnymi dwoma rowami oddzielającymi zamek główny od podzamcza, wzniesiono nowy, prostokątny w planie budynek. Jego zachodnia część miała w przyziemiu wielką, przejezdną sień ze sklepieniami krzyżowymi, natomiast we wschodniej części umieszczono salę ze sklepieniem kolebkowy i ścianami wyłożonymi drewnianymi deskami w celu utrzymywania ciepła. Rozbudowa późnogotycka spowodowała praktycznie całkowite pozbawienie funkcji obronnych zamku.

Stan obecny

   Zamek Dobronice znajduje się dzisiaj w formie trwałej ruiny z zachowaną masywną cylindryczną wieżą i fragmentami murów obronnych. Po wschodniej stronie dziedzińca znajdują się piwnice dawnego gotyckiego pałacu oraz jedno późnogotyckie zadaszone pomieszczenie przyziemia, natomiast na południowym cyplu ruiny domu z reliktami pomieszczenia z początku XVI wieku. W stosunkowo najlepszym stanie zachowało się skrzydło północne z XVI stulecia. Zamek udostępniony jest do zwiedzania.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Jizni Cechy t.V, Praha 1989.
Menclová D., České hrady, Praha 1972.