Historia
Początki zamku Děvín sięgały połowy XIII wieku, a więc czasów panowania Wacława I oraz jego syna i następcy Przemysła Ottokara II. Była to warownia królewska, wybudowana w celu ochrony szlaku handlowego, prowadzącego z Czech na północ do Łużyc i na Śląsk. Prawdopodobnie służyć miał także zabezpieczeniu i administrowaniu domeny królewskiej, w centrum której stanął później ważniejszy zamek Bezděz. W 1260 roku wymieniony został w dokumentach niejaki Jindřich („Henricus”), burgrabia na Děvíně, co było pierwszą wzmianką pisemną o zamku.
Zapiski z 1283 roku wspomniały, iż Děvín był jednym z czterech zamków przekazanych przez Wacława II Janovi z Michalovic, w zamian za dobra w Děčínie. Po nim zamek należał tymczasowo do prepozyta wyszehradzkiego Jana, a od połowy XIV wieku do możnej rodziny Vartemberków, którzy dzierżyli Děvín aż do początku XVI wieku. Wraz z pobliskimi budowlami w Stráží, Ralsku i Zákupach oraz odleglejszym Tolštejnem, wszedł w skład ich rodowego dominium. Przynależność ta sprawiła, iż w 1444 roku zamek był oblegany przez Łużyczan, w ramach odwetowego najazdu na posiadłości Vartemberków. Dobrze zabezpieczonej warowni nie udało się wówczas napastnikom zdobyć, tylko wsie należące do zamku zostały ograbione i spalone.
W 1516 roku Jan z Vartemberka sprzedał Děvín Biberštejnom. Od tamtego momentu znaczenie zamku zaczęło spadać, choć wprowadzono jeszcze renesansowe modyfikacje, o czym świadczyłyby odnalezione resztki sgraffiti. Zagładę zamku przyniosła wojna trzydziestoletnia, w trakcie której w 1645 roku został zburzony przez Szwedów. Od tamtego momentu pozostawał opuszczony, a ruiny dodatkowo rozebrali okoliczni mieszkańcy w celu pozyskania materiałów budowlanych. Kolejne szkody spowodowało wydobywanie na zamkowym wzgórzu rudy żelaza, rozpoczęte już w XVII wieku.
Architektura
Zamek usytuowano na bardzo rozciągniętej, skalistej grani, która wpłynęła na jego mocno wydłużony w planie i zarazem wąski kształt. Wzgórze zamkowe natura odizolowała od innych wzniesień w miarę płaskim terenem, jedynie na południowym – zachodzie przełęcz połączyła je z sąsiednią górą zwaną Hamerski Špičák. Tam też podejście do zamku było najłagodniejsze, podczas gdy z pozostałych stron był on zabezpieczony wysokimi i stromymi zboczami. Z terenu wzgórza czerpany był materiał budowlany, przeważnie piaskowiec uzyskiwany przez rozłupywanie, z okazjonalnym potraktowaniem dłutem, jak i bardziej starannym opracowywaniem, zwłaszcza w przypadku elementów architektonicznych, sklepień i ciosów wzmacniających narożniki. Mniejsze kamienie, pochodzące ze zbiorów naziemnych lub będące odpadkami, wykorzystywano do wyrównywania warstw. Całość łączono zaprawą wapienną.
Mniej więcej w środkowej części założenia wzniesiono prostokątny w planie budynek mieszkalny, być może z wieżową częścią zachodnią. Zabudowa ta stanowiła południową, najszerszą część otoczonego murem obronnym dziedzińca, który zwężał się w kierunku północnym. Strome stoki wzgórza zapewniały mu ochronę praktycznie z każdej strony, zmuszając do nietypowego rozwiązania wjazdu na zamek górny, który umieszczono najprawdopodobniej w głównym budynku mieszkalnym. Mur obronny był konstrukcją masywną o grubości dochodzącej do 2,4 metra, wznoszoną w kilku fazach, skutkujących pogrubianiem i podwyższaniem kurtyn. Po stronie zachodniej w obwód murów wpisano otwarty od wewnątrz prostokątny wykusz. Podobna baszta powstała prawdopodobnie nieco później po stronie północno – wschodniej, lecz była ona już zamknięta ścianą od strony dziedzińca. Zaopatrzenie zamku w wodę zapewniała głęboka studnia na głównym majdanie. Przy jego dłuższych bokach znajdować się mogły dodatkowe zabudowania gospodarcze i pomocnicze, dostawiane w różnych okresach średniowiecza do muru obronnego.
Przedzamcze uformowano po stronie południowej, na nieco niżej położonym terenie, prawdopodobnie w trakcie drugiego etapu budowy. Miało ono z grubsza trójkątny kształt z murami obronnymi poprowadzonymi wzdłuż krawędzi wzgórza, zwężającymi się ku południowi. W linii murów podzamcza wybudowano czworoboczną wieżę, wysuniętą w całości przed sąsiednie kurtyny po stronie zachodniej, a także czworoboczną wieżę bramną po stronie wschodniej, poprzedzoną prostym przedbramiem o osi zbieżnej z osią zamku. Wieża bramna stanęła poniżej narożnika budynku zamku górnego, na stoku wzgórza, którym poprowadzona była też droga dojazdowa do zamku. Z powodu usytuowania na wzniesieniu, zamek nie potrzebował dodatkowych zabezpieczeń w postaci fosy czy rowów. Zabudowa mieszkalno – gospodarcza podzamcza skoncentrowana była w południowym narożniku, przy kurtynach muru obronnego.
W XV lub XVI wieku po stronie północno – wschodniej, w pewnym oddaleniu od rdzenia zamku, zbudowano podkowiasty bastion, zapewne przystosowany już do użycia broni palnej. Nie tylko ochraniał on przedpole zamku, ale i umieszczony w skalnej szczelinie zbiornik na wodę, do którego prowadziły wykute w skale schody. Mniejsze, wysunięte w przedpole obwarowania usytuowano także na skale na przeciwległym końcu zamku. W późnym okresie średniowiecza wzniesiono również fortyfikacje na sąsiedniej górze, Hamerskim Špičáku, gdyż z powodu rozwoju broni prochowej, obsadzenie tego wyższego o 13 metrów wzniesienia przez potencjalnych napastników, byłoby bardzo niebezpieczne dla obrońców zamku. Owalne w planie, drewniane obwarowania obejmujące obszar 24 x 7 metrów, otaczały tam dwa rowy suchej fosy.
Stan obecny
Obecnie zamek niestety bardziej robi wrażenie z powodu skalnych ścian wzgórza na którym został wzniesiony, niż z powodu stanu zachowania. Przetrwały jedynie paru i parunastu metrowej długości fragmenty murów głównego domu mieszkalnego, krótkie odcinki murów obronnych i wydrążone w skale dwie studnie. Wstęp na teren ruin jest wolny. Dojść do nich można czerwonym szlakiem turystycznym z miejscowości Hamr na Jezeře.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Praha 2009.
Gabriel F., Panáček J., Hrady okresu Česká Lípa, Praha 2000.
Hrady, zámky a tvrze v Čechách, na Moravě a ve Slezsku. Severní Čechy, t. III, red. Z.Fiala, Praha 1984.
Záruba F., Hrady doby přemyslovské I. Královské hrady, biskupská sídla, Chebsko, Praha 2023.