Historia
Zamek po raz pierwszy wspomniany został w źródłach pisanych w 1222 roku pod słowiańską nazwą Dewiczky. Później używano także niemieckojęzycznej nazwy Hauss Maydberch, Maidburg, Maidenburg, czy też Maidberk. Ze względu na strategiczne położenie od początku pozostawał własnością królewską, na co dzień znajdującą się pod opieką burgrabiów. Trzema pierwszymi odnotowanymi byli: zmarły w 1235 roku Štěpán z Medlova, założyciel możnego rodu z Pernštejna, następnie przybyły z ziem austriackich Lipolt z Hardeggu oraz od 1244 roku Crha z Ceblovic, morawski rycerz mianowany na urząd przez króla Wacława I, w nagrodę za zasługi w trakcie najazdu mongolskiego. Crha z Ceblovic zarządzał zamkiem do 1250 roku.
Początkowo zamek Děvičky prawdopodobnie był budowlą drewnianą. W latach 1247-1294 nie był wspominany w dokumentach, co wynikać mogło ze zniszczeń poczynionych podczas najazdu Kumanów z 1253 roku. Został odbudowany prawdopodobnie pod koniec XIII wieku, za panowania króla Wacława II, który był jednocześnie margrabią morawskim. Ponieważ musiał on zabezpieczyć kraj przed księciem austriackim po klęsce ojca w bitwie pod Suchymi Krutami, zamek odbudowany został już jako silna budowla murowana. Odtąd też używana była w stosunku do niego nazwa niemiecka, wynikająca zapewne z postępującego niemieckojęzycznego osadnictwa okolicznych ziem po spustoszeniach i wyludnieniu spowodowanym przez najazdy koczowników.
W 1334 roku król Jan Luksemburczyk oddał zamek w lenno Hartneidowi z Lichtenštejnu i Mikulova, za zasługi oddane w wojnie z Austriakami i Węgrami oraz jako rekompensatę za poniesione szkody. W 1358 roku majątek rodowy przejął Jan z Lichtenštejnu, który na zamku Děvičky nigdy na stałe nie mieszkał, ale potrzebował go do ochrony północnej części swych dóbr. Dziesięć lat później członkowie rodu zawarli umowę o wspólnym posiadaniu majątku, dzięki czemu każdy z Lichtenštejnów w dowolnym momencie mógł przebywać na zamku, jednocześnie wybierając przedstawiciela w osobie burgrabiego. W 1359 roku urząd ten pełnił niejaki Oldřich Kobl. Dla załogi zamkowej i służby raz w tygodniu mszę miał odprawiać ksiądz z pobliskiej osady Dolní Věstonice. Zapewne korzystał on z zamkowej kaplicy, odnotowanej w urbarzu z 1414 roku.
W trakcie wojen husyckich Lichtenštejnowie byli oddanymi zwolennikami króla Zygmunta Luksemburczyka, od którego zaraz po śmierci Wacława IV otrzymali potwierdzenie lenna dla Novego Hradu, Drnholca i Děviček. W 1426 roku wojska husyckie najechały i spustoszyły region Pálavy, spaliły nawet miasto Mikulov i kościół w pobliskim Pavlowie, choć żadne przekazy pisemne nie odnotowały by Děvičky były oblegane. Dla odmiany za rządów Jerzego z Podiebradów Lichtenštejnowie wspierali „husyckiego” króla, przez co ich dobra bardzo ucierpiały w czasie ośmioletnich walk z Węgrami między 1463 a 1471 rokiem. Niektóre okoliczne wsi całkowicie wówczas się wyludniły, ale ponownie nie odnotowano, by zamek odniósł jakieś zniszczenia.
W drugiej ćwierci XVI wieku z powodu rozwoju sztuki wojskowej i zagrożenia tureckiego, spotęgowanego po bitwie pod Mohaczem z 1526 roku, zamek został przez Lichtenštejnów wzmocniony fortyfikacjami przystosowanymi do użycia broni palnej. Wkrótce jednak z powodu wysokich kosztów prac budowlanych, rozrzutności i długów finansowych, Kryštof Lichtenštejn zmuszony został do sprzedania części majątku znanemu z walk z Turkami Węgrowi, László Kerecsenyimu. Maidberk był jednak wyłączony z umowy sprzedaży, a co więcej na krótki czas stał się siedzibą mieszkalną Lichtenštejnów, którzy około połowy XVI wieku dokonali modyfikacji zabudowań rezydencjonalnych. Przebywali w nich do 1572 roku, kiedy to zamek kupił Adam z Ditrichštejna. Jego syn Zygmunt ponownie przebudował Děvičky w latach 90-tych XVI wieku, modyfikując cegłą zwłaszcza pomieszczenia mieszkalne i korony murów.
W czasie wojny trzydziestoletniej u stóp wzgórza zamkowego rozegrała się jedna z pierwszych bitew konfliktu, w której Morawianie pokonali siły austriackie. W konsekwencji niedługo później, obsadzony cesarskim garnizonem zamek został zdobyty. Sytuacja zmieniła się po bitwie pod Białą Górą, kiedy to wojska cesarskie wróciły na Děvičky. Jeszcze w 1629 roku zamek opisywano jako solidnie zbudowany, z wystarczającą liczbą pomieszczeń i ze zbiornikiem na deszczówkę. Jednak w 1645 roku zwycięskie wojska szwedzkie zajęły cały region, obsadziły garnizonem zamek i splądrowały okoliczne wsie. Po okresie okupacji szwedzkiej Ditrichštejnowie zadbali jedynie o najbardziej konieczne naprawy zrujnowanego zamku, tak by mógł być używany jako strażnica przed tureckimi zagonami, a następnie do zgłaszania pożarów okolicznych lasów. Ostateczne porzucenie zamku nastąpiło najpóźniej na początku XIX wieku.
Architektura
Zamek wzniesiono na grani wysokiego, skalistego wzgórza, na jej północno – wschodnim krańcu, zabezpieczonym z trzech stron wysokimi i stromymi skarpami. Za sprawą dostosowania do warunków terenowych, nadano mu wydłużony kształt zbliżony do prostokąta o wymiarach 65 x 19 metrów, z zaokrąglonym odcinkiem południowo – zachodnim i lekko zwężoną częścią wschodnią. Zaoblenie skierowane było w najbardziej zagrożoną stronę, ku dalszej części grani, osiągającej kulminację w odległości kilkuset metrów. Tuż przed murem zamku cypel wzniesienia odcięto szerokim, wykutym w skale poprzecznym przekopem.
W najwcześniejszej formie zamek składał się z obwodu murów obronnych o grubości 2 metrów, czworobocznej wieży pośrodku kurtyny północnej i budynku mieszkalnego przy wewnętrznej ścianie muru po stronie południowo – wschodniej. Być może na etapie późniejszej rozbudowy do czworobocznej wieży przystawiony został poprzeczny budynek, który podzielił dziedziniec na wąską część północno – wschodnią i większą południowo – zachodnią. Do północno – wschodniej prowadziła brama w kurtynie północnej, zachodnia cześć, niezabudowana i przeznaczona tylko do obrony, dostępna była jedynie przez budynek poprzeczny. Wszystkie odcinki muru zwieńczone były chodnikiem straży ukrytym za blankowanym przedpiersiem, ale zaoblony kraniec południowo – zachodni dodatkowo wyposażono w niższy poziom bojowy z otworami strzeleckimi przeprutymi poniżej przedpiersia, niewątpliwie wsparty na drewnianym ganku.
Na północ od rdzenia zamku w XIV wieku uformowało się obwarowane podzamcze z zewnętrzną bramą po stronie zachodniej, poprzedzoną wspomnianym powyżej rowem suchej fosy i prawdopodobnie drewnianym mostem. Mur podzamcza od strony zewnętrznej podparto przyporami, ze względu na bardzo strome skarpy podatne na obsunięcia. Zabudowę mieszkalno – gospodarczą podzamcza zapewne stanowił jeden podłużny budynek przystawiony do wewnętrznej elewacji muru obronnego. Nad południową stroną podzamcza górowała droga wiodąca do rdzenia zamku, pnąca się po skalistych skarpach do niewielkiego przedbramia, prawdopodobnie wtórnie dostawionego do głównego muru obronnego. Przypuszczalnie w późnym okresie średniowiecza mur podzamcza przedłużono ku północnemu – wschodowi, celem umieszczenia na skrajnym ostańcu stanowiska strażniczo – obserwacyjnego.
W XVI wieku po południowo – zachodniej stronie zamku na wapiennym bloku wzniesiono bastion armatni z ostrzem skierowanym w kierunku drogi prowadzącej do zamku, tak by masywnym murem czołowym o 5 metrach grubości mógł wytrzymać ostrzał z broni o większym kalibrze i jednocześnie by odsunąć napastników ogniem własnej, rozmieszczonej na dwóch poziomach broni. Połączono go murem obronnym z nową zewnętrzną bramą i dalej z obwarowaniami podzamcza. Mur przy bastionie był bardzo cienki, grubości około 0,6 metra, podobnie jak mur utworzonego w okresie późnego średniowiecza południowo – zachodniego parchamu. Od strony przedpola i pozostałej części grani bastion oddzielono wykutym w skalnym podłożu przekopem.
Stan obecny
Zamek zachował się w postaci trwałej ruiny z około połową obwodu murów obronnych, bez zwalonej w pierwszej połowie XIX wieku wieży i większości zabudowy wewnętrznej. Nie zachowały się także żadne znaczące ślady po podzamczu, nie licząc bastionu armatniego po stronie południowo – zachodniej i wykutego w skale rowu suchej fosy. Najokazalej prezentuje się czoło budowli z zaoblonym fragmentem muru obronnego o pełnej wysokości, a także cały górujący nad stromym stokiem odcinek południowo – wschodni, pierwotnie stanowiący zewnętrzną część zabudowy mieszkalnej zamku. Wstęp na teren ruin jest wolny. Niestety od dłuższego czasu są one pozostawione własnemu losowi, co przy postępującym wykruszaniu i wypłukiwaniu zaprawy z murów grozi kolejnymi zawaleniami.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Hrady, zámky a tvrze v Čechách, na Moravě a ve Slezsku. Jižní Morava, t. I, red. Z.Fiala, Praha 1981.
Plaček M., Ilustrovaná encyklopedie moravských hradů, hrádků a tvrzí, Praha 2001.
Vojkovský R., Děvičky. Zříceniny hradu v Pavlovských vrchách severně od Mikulova, Hukvaldy-Dobrá 2018.