Cuknštejn – zamek

Historia

   Późnośredniowieczny zamek Cuknštejn został zbudowany przez Viléma Pouzara z Michnic w latach 1488-1491. Mianowicie w 1488 roku zapisał on wiano swej małżonce Svétvie, a w 1491 pisał się już ze swego gniazda Cuknštejn. Po jego śmierci w 1496 roku warownią wraz z okolicznymi wsiami, dworami i młynami władał stryj Oldřich Pouzar z Michnic, a następnie jego potomkowie. W 1588 roku właścicielem zamku był  Pavel Boubinsky z Újezdu, którego w latach 1592 – 1597 zastąpił Jiří Kába z Rybňan. Zmarł on w 1620 roku, w tym samym roku kiedy to w trakcie antyhabsburskiego powstania Cuknštejn został spalony przez wojska cesarskie i następnie przejęty przez ród Buquoy. Nowi właściciele naprawili zamek i przeznaczyli na siedzibę swych pracowników. Od tamtego momentu Cuknštejn nie przechodził już znaczących przekształceń. W 1945 roku został odebrany rodzinie Buquoy i przeszedł na własność państwa.

Architektura

   Zamek został wzniesiony na planie zbliżonym do prostokąta z wewnętrznym dziedzińcem o powierzchni około 15 x 13 metrów, wokół którego usytuowano zabudowę mieszkalną i gospodarczą. Najstarszymi były skrzydła wschodnie i zachodnie, przy czy to ostanie początkowo było nieco krótsze. Od północy i południa wewnętrzny dziedziniec oryginalnie zamykały dwie kurtyny muru obronnego,  a w części południowo – wschodniej majdanu, w narożniku stała czworoboczna wieżyczka schodowa. Wjazd prowadził od strony południowej poprzez chroniący całe założenie przekop i ziemny wał oraz czworoboczną wieżę bramną, wysuniętą w całości przed lico muru.
   Wnętrze skrzydła wschodniego podzielone było na poziomie przyziemia i piwnicy na trzy mniej więcej równe pomieszczenia, wszystkie przykryte sklepieniami kolebkowymi. Wiodły do nich późnogotyckie siodłowe portale, a oświetlenie zapewniały niewielkie okna o profilowanych ościeżach, przeprute jedynie od strony dziedzińca. Pierwotny układ skrzydła zachodniego nie jest dokładnie znany z powodu późniejszych przekształceń, prawdopodobnie jednak mieściły się tam po dwie izby na każdej z dwóch kondygnacji. Najpewniej w skrzydle zachodnim znajdowała się kaplica zamkowa, jako iż odkryto tam pozostałości ściennych polichromii.
   Szerokie dwupiętrowe skrzydło bramne po stronie południowej dostawiono prawdopodobnie w latach 30-tych XVI wieku, na miejscu wcześniejszej czworobocznej wieży bramnej. Wiódł do niego most zwodzony chowany do prostokątnej niszy, przerzucany na przesuniętą na południe fosą. Także w tym czasie powstało skrzydło północne i wieża północno – zachodnia.
   Wąskie skrzydło zamykające dziedziniec od północy mieściło jedną dużą salą, w przyziemiu sklepioną kolebkowo, na piętrze natomiast czterema przęsłami sklepienia krzyżowego. Skrzydło południowe w przyziemiu oprócz sklepionego kolebkowo przejazdu bramnego posiadało dwa pomieszczenia: zachodnie ze sklepieniem krzyżowym i wschodnie z kolebkowym. Przed wejściem do skrzydła północnego znajdowały się schody prowadzące do krużganków otaczających dziedziniec, które zapewniały dostęp do pomieszczeń na piętrach. W skrzydle północnym i zachodnim była to jedna duża sala, w południowym i wschodnim mieściły się na piętrach po trzy pomieszczenia. Klatka schodowa, zbudowana w grubości ściany poprzecznej, znajdowała się w skrzydle północnym, kolejne schody umieszczono także we wspomnianym narożniku południowo – wschodnim. Krużganki opierały się na masywnych kamiennych filarach pomiędzy którymi rozpostarto sklepione kolebkowo arkady.
   W narożniku północno – zachodnim umieszczono czworoboczną budowlę przypominającą wieżę mieszkalną. Wiodła z niej wąskim korytarzem droga do narożnej, masywnej lecz niewysokiej, ośmiobocznej, dwupiętrowej wieży, umieszczonej w fosie. Rów ten wraz z ziemnym wałem i zewnętrznym murem otaczał całe założenie.

Stan obecny

   Cuknštejn jest przykładem znakomicie zachowanego, niewielkiego zamku lokalnej, zamożnej szlachty z okresu późnego średniowiecza. Od 2000 roku znajduje się w rękach prywatnych właścicieli, którzy dokonali jego remontu i udostępnili dla zwiedzających. Na zamku odbywają się również okazjonalne imprezy takie jak spektakle teatralne, szermiercze, koncerty itp.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Anderle J., Brych V., Chotěbor P., Durdík T., Fišera Z., Procházka Z., Rykl M., Slavík J., Svoboda L., Úlovec J., Encyklopedie českých tvrzí, t. 1, Praha 1998.

Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Jizni Cechy t. V, Praha 1986.
Menclová D., České hrady, Praha 1972.