Cornštejn – zamek

Historia

   Cornštejn został zbudowany w pierwszej połowie XIV wieku z inicjatywy możnowładcy Rajmunda z Lichtenberka, w celu wzmocnienia pobliskiej warowni Bítov, leżącej po drugiej stronie rzeki Dyji. Pierwsza pisemna wzmianka o Cornštejnie pochodzi z 1343 roku, z listu morawskiego margrabiego Karola, w którym zezwala podzielić majątek Rajmunda pomiędzy jego trzech synów: Jana, Smila i Čeněka. Około połowy XIV stulecia o zamek wybuchł spór pomiędzy Lichtenburkami a panami z Jindřichova Hradca, jednak pierwotni właściciele pozostali posiadaczami Cornštejna.
   W 1422 roku
zamek próbowali zdobyć bez powodzenia husyci. W drugiej połowie XV wieku,  za Jana z Lichtenburka, najwyższego komornika ziemskiego sądu w Ołomuńcu, Cornštejn przeżywał okres największego rozkwitu. Został wówczas znacząco rozbudowany i wzmocniony. W 1460 roku syn Jana, Hynek, odmówił przysięgi wierności husyckiemu królowi Jerzemu z PodiebradówWspierany przez papieża Piusa II, rozpoczął trzy lata później otwarty bunt. Z tego powodu Cornštejn był oblężony przez 11 miesięcy przez oddziały morawskie, a w pobliżu warowni atakujący zbudowali trzy ufortyfikowane obozy. Zamek nie został jednak zdobyty w wyniku szturmu, lecz garnizon ostatecznie w 1465 roku poddał się z powodu głodu. Zamek został następnie skonfiskowany i przekazany rodzinie Krajířów z Krajku. Volfgang z Krajku naprawił uszkodzenia spowodowane oblężeniem i częściowo zmodernizował zamek, aby fortyfikacje odpowiadały współczesnej technice wojskowej. Spory jakie się wówczas rozpoczęły pomiędzy nowymi właścicielami a Lichtenburkami z Bítova spowodowały, iż około 1530 roku ci ostatni dostali możliwość wykupienia Cornštejnu.
   Po raz ostatni zamek został ufortyfikowany w 1542 roku
z powodu zagrożenia tureckiego, jednak nie musiał brać udziału w działaniach militarnych. W 1576 roku, po wymarciu właścicieli, Cornštejn przejęli Štrejnové ze Švarcenavy, którzy przestali jednak w nim na stałe zamieszkiwać. Gdy w 1617 roku ich majątek przeszedł na Jankovštów z Vlašimia, zamek był już uważany za opuszczony.

Architektura

   Zamek został zbudowany na skalistym przewężeniu cypla w zakolu rzeki Dyji, która otacza warownię z trzech stron. Początkowo w XIV wieku składał się jedynie z nieregularnego obwodu murów o wydłużonym kształcie i piętrowego domu mieszkalnego umieszczonego przy wewnętrznej ścianie kurtyny południowej. Wzniesiono także zewnętrzny obwód niższego muru obronnego, powtarzający kształt murów głównych. Stronę południową, jedyne możliwe dojście do zamku, dodatkowo zabezpieczono przekopując głęboki rów.
   Na początku drugiej połowy XV wieku, w czasach Jana z Lichtenburka rozbudowano podzamcze po stronie północnej i wschodniej, gdzie wzniesiono dwa nowe budynki gospodarcze. Na zamku górnym po stronie północno – zachodniej, na miejscu dawnego międzymurza, wzniesiono nowy reprezentacyjny, dwupiętrowy budynek. Zmodyfikowało to drogę wjazdową do warowni, która zaczynała się teraz po stronie wschodniej, otaczała zamek od północy i dochodziła do bramy w głównym murze po stronie zachodniej.
   Na pobliskim wzgórzu “Na Baszcie” po stronie południowej zamku, tuż za przewężeniem grani wzgórza, wzniesiono nowe obwarowania. Składały się one z nieregularnego obwodu murów obronnych z umieszczoną pośrodku czworoboczną wieżą zwaną Hláska. Nie posiada ona żadnych okien ani otworów strzelczych, a jedyne wejście do niej znajdowało się 4 metry nad ziemią od strony północno-zachodniejWnętrze wieży jest stosunkowo ciasne i ciemne ze względu na sporą grubość muru (1,8 do 1,9 metra) i wynosi w przybliżeniu 2,8 x 3 metry. Przyziemie wieży, dostępne jedynie po drabinie z wyższej kondygnacji, mogło służyć za magazyn lub wiezienie. Pierwsze piętro z wyjściem na zewnątrz oraz drugie piętro pomieścić mogły około 5-10 żołnierzy na wypadek oblężenia. Trzecia, najwyższa kondygnacja była zapewne drewniana lub szachulcowa i mogła pełnić rolę obserwacyjno – strażniczą. Od strony południowej, jedynej z której mogło nadejść zagrożenie, w odległości 16 do 20 metrów wzniesiono dodatkowy mur obejmujący półkolem wzgórze. Całość zabezpieczono systemem rowów i ziemnych wałów, przez które przerzucono drewniane mosty. Obwarowania te musiano wznieść z powodu górowania wzgórza “Na Baszcie” nad Cornštejnem, co w połączeniu z rozwojem artylerii i zwiększeniem jej zasięgu, stwarzało istotne zagrożenie dla zamku.

   Po oblężeniu z 1465 roku zamek po raz kolejny rozbudowano i zmodernizowano. Stary południowy pałac na zamku górnym podwyższono o drugie piętro oraz zaopatrzono w ścianę tarczową, której zadaniem była ochrona całego zamku górnego przed pociskami wystrzeliwanymi z jedynej możliwej, południowej strony. Po przeciwnej stronie dziedzińca, przy budynku północnym, wzniesiono czworoboczny ryzalit przypominający wieżę, mieszczący wewnątrz klatką schodową oraz położoną obok kaplicę zamkową z dużym ostrołukowym oknem wychodzącym na dziedziniec. Południowe przedpole warowni zostało wzmocnione obwarowaniami przystosowanymi do użycia artylerii, wraz z cylindrycznym i wielobocznym bastionem. Fortyfikacje te połączono drewnianym mostem z międzymurzem zamku górnego. Dodano także nowe zabezpieczania przy wjeździe do warowni, dzięki czemu zamek ostatecznie uzyskał dziewięć bram i zajmował ufortyfikowany obszar o powierzchni ponad jednego hektara.

Stan obecny

   Zamek przetrwał do czasów współczesnych w postaci dość dobrze zachowanej trwałej ruiny. Widoczne są właściwie wszystkie najważniejsze elementy zabudowy zamku, choć poważne ubytki zauważalne są w obu pałacach zamku górnego, a zwłaszcza w południowym. Do czasów współczesnych zachowała się także położona na południe od zamku, na sąsiednim wzgórzu, wieża zwana Hláska. Cornštejn przystosowany jest do zwiedzania i udostępniony od maja do września w każdy dzień w godzinach od 9.00 do 17.00.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Jizni Morava t.I, Praha 1989.
Kacetl J., Kamenná věž „Hláska“ v předsunutém opevnění Na Baště nad Cornštejnem [w:] Thayensia (Znojmo) 2013.
Strona internetowa wikipedia.org, Cornštejn.