Historia
Zamek w Chvalkovicach prawdopodobnie został zbudowany w pierwszej połowie XIV wieku. Jego pierwszym znanym właścicielem był w 1370 roku Petr z Chvalkovic. Po nim na zamku siedziała Střezislava, wdowa po Bavorze, zaś jej następcą był na początku XV wieku niejaki Jan Šváb z Chvalkovic. Po roku 1409 zamek należał do Paška Plesova z Heřmanic, ale wkrótce potem majątek powrócił do rąk potomków miejscowych panów. W 1420 roku w przekazach pisemnych wzmiankowany był Jiří z Chvalkovic, następnie jego synowie Majnuš, Jan, Svatobor i Tobiáš, mieszkający na zamku przez większą część drugiej połowy XV wieku. Prawdopodobnie w ich czasach doszło do pierwszej znacznej, późnogotyckiej przebudowy zamku.
Od 1518 roku w przekazach pisemnych wspominany był Jan Chvalkovski z Hustířan, zmarły po 1544 roku. Jego majątek odziedziczyli synowie, z których Chvalkovice i zamek przejął Jindřich. Był najmłodszym z braci, lecz zmarł jako pierwszy, pozostawiając majątek Bavorowi i Jiříkowi. Ich potomkowie dzierżyli Chvalkovice aż do 1600 roku, kiedy to zostały zakupione przez Petra Dobřenskiego z Dobřenic. Nowy właściciel w początkach XVII wieku dokonał pierwszej nowożytnej modernizacji zabudowy zamku, skupionej na części mieszkalno-reprezentacyjnej.
W drugiej połowie XVII wieku Chvalkovice należały do Ferdynanda Rudolfa Dobřenskiego, za którego doszło w 1678 roku do gruntownej przebudowy zamku w barokową rezydencję. Potomkowie Ferdynanda prowadzili kolejne przebudowy po 1738 i około 1753 roku, dzierżąc przekształcony już mocno zamek do 1792 roku. Wtedy to został nabyty przez księcia Petra Birona. Ostatnie większe prace budowlane, prowadzone w duchu neogotyku, miały miejsce w latach 1928-1930. W 1945 majątek został przejęty przez skarb państwa, a budynek zaczął służyć celom gospodarczym.
Architektura
Średniowieczny zamek został zbudowany na skalistym cyplu, górującym nad zewnętrzną częścią zakola potoku Běluňka (zwanego też Černým potokiem), który w późniejszym czasie został rozlany do formy małego stawu. Strome skarpy zabezpieczały budowlę od zachodu, a więc od strony doliny potoku, a także od południa i częściowo od wschodu, gdzie natura uformowała głęboki jar, czy też parów. Dogodna droga dojazdowa wiodła od północnego-wschodu, gdzie na poszerzającej się części cypla mogło zostać utworzone gospodarcze zaplecze zamku, z zabudową o lżejszej drewnianej lub szachulcowej konstrukcji. Z tamtej też strony mogły zostać utworzone umocnienia ziemne.
W najstarszej fazie z połowy XIV wieku, zamek składał się z obwodu masywnego muru obronnego o ścianach dochodzących do 2 metrów grubości i o migdałowatym w planie kształcie, wydzielającym wewnątrz dziedziniec o wymiarach około 42 × 32 metry. Mury przeprute były charakterystycznymi dla tego okresu szczelinowymi otworami strzeleckimi. Bramę, która była jedynie prostym wejściem przeprutym w murze, umieszczono po stronie północno-wschodniej. Zabudowę mieszkalną tworzyły dwa budynki dostawione do wewnętrznych ścian murów w części północno-wschodniej i południowo-zachodniej, przy czym ten drugi mógł być starszą i główną budowlą mieszkalną.
W drugiej połowie XV wieku wzniesiono budynek bądź wieżę mieszkalno-obronną przy kurtynie północno-zachodniej oraz mniejszą czworoboczną wieżę bramną na miejscu dawniejszego wjazdu na teren dziedzińca zamkowego i starszego budynku. Wyburzony został także cały zachodni fragment pierwotnego muru obronnego, prawdopodobnie niestabilny z powodu usytuowania przy stromym zboczu. Nowy mur o nieco mniejszej grubości został wzniesiony wyżej na stoku. W obrębie narożnika południowo-zachodniego nadal znajdowała się zabudowa mieszkalna, wzmocniona od strony zewnętrznej pojedynczą przyporą.
Stan obecny
Główny budynek zamkowy i dawna wieża bramna zostały całkowicie przekształcone w stylistyce barokowej, a po stronie zachodniej dodatkowo powstało nowożytne skrzydło. Z pierwotnego założenia widoczne są fragmenty muru obronnego po stronie zachodniej i południowej, wraz z reliktami przystawionego do niego budynku. Wnętrza przekształconej zabudowy z pewnością kryją pierwotne, średniowieczne mury. Obecnie rezydencja znajduje się w rękach prywatnego właściciela, który przeprowadza jej renowację.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Anderle J., Brych V., Chotěbor P., Durdík T., Fišera Z., Procházka Z., Rykl M., Slavík J., Svoboda L., Úlovec J., Encyklopedie českých tvrzí, t. 1, Praha 1998.
Hrady, zámky a tvrze v Čechách, na Moravě a ve Slezsku. Východní Čechy, t. VI, red. Z.Fiala, Praha 1989.
Úlovec J., Ohrožené hrady, zámky a tvrze Čech, 1. díl A-M, Praha 2003.