Chřenovice – kościół św Wacława

Historia

   Początki kościoła parafialnego w Chřenovicach prawdopodobnie sięgają lat trzydziestych XII wieku. Datowanie to oparte jest na odnalezionej w XVIII wieku w prezbiterium pieczęci biskupa praskiego Jana z napisem Joannes Episcopus Pragensis. Nie wiadomo jednak czy chodziło o Jana I czy Jan II, dlatego czasem za okres powstania świątyni przyjmuje się pierwszą połowę XIII wieku. W źródłach pisanych kościół pojawił się po raz pierwszy dopiero w 1350 roku na wykazie świątyń dekanatu Kouřimskiego i Štěpánovskiego, wydanej przez arcybiskupa Pragi Arnošta z Pardubic.
   W trakcie wojen husyckich w kościele działali księża utrakwistyczni, dzięki czemu budowla przetrwała do 1625 roku. Wówczas to właściciel ziemskiego majątku Jan Rudolf Trčka z Lipy nakazał wypędzić wszystkich niekatolickich księży ze swojego majątku. Budynek utracił więc swojego proboszcza, a kościołem parafialnym stał się ponownie w 1857 roku.
   W okresie swego długiego istnienia budynek przechodził liczne naprawy. Przeprowadzali je w większości rzemieślnicy z wioski lub okolicznych osad. Na przykład w 1679 roku szklarz ze Zručy osadził nowe okna, w latach 1681-1682 pokryto dach wieży nowym gontem, a w 1864 roku wykonano dzwon i chrzcielnicę. W 1780 roku przystawiona została zakrystia, zaś w 1841 roku kruchta. Poważniejsze naprawy kościoła miały miejsce w 1900 roku, kiedy wymieniono dach kościoła i cały budynek otynkowano na szaro. Kolejne modyfikacje wprowadzono w 1937 roku, gdy dachy gontowe zostały wymienione na dachówki.

Architektura

   Kościół jest jednonawową, salową świątynią z czworoboczną, romańską wieżą po stronie zachodniej i trójbocznie zamkniętym prezbiterium po stronie wschodniej, posiadającym już cechy wczesnogotyckie. Zostało ono zbudowane około 1300 roku i być może zastąpiło wcześniejszą romańską apsydę. Zachodnia część kościoła przylegała pierwotnie do zamku bądź dworu i była z nim połączona na wysokości pierwszego piętra, poprzez nadwieszaną kładkę lub mostek do portalu w fasadzie wieży. Ta ma 18 metrów wysokości, cztery kondygnacje i ściany o długości 4,8 metra każda. Jej mury są dość grube, w dolnej części posiadają  około 1,2 metra, a górne piętra około 1,1 metra. Przyziemie wieży dostępne jest z nawy i sklepione kolebkowo, podobnie jak pierwsze piętro. Komunikację pionową zapewniały drewniane schody. Trzy najwyższe kondygnacje wieży oświetlały okna umieszczone stopniowo od najmniejszego do największego: dwudzielne, trójdzielne i czwórdzielne z prześwitem dzielonym trzema kolumienkami.
  
Nawa została wzniesiona na planie prostokąta o długości 12,7 metrów i szerokości 5,6 metrów. Wewnątrz w jej zachodniej części znajduje się oryginalna empora, która jest podtrzymywana przez środkowy, czworokątny filar z granitowego kamienia. Wejście do niej znajduje się na pierwszym piętrze wieży, dlatego można przypuszczać iż służyła właścicielom miejscowego dworu. Wejście dla zwykłych parafian umieszczono w półokrągłym romańskim portalu po stronie północnej. Oświetlenie zapewniały pierwotnie wąskie, podłużne, romańskie okna, po trzy na obu dłuższych ścianach bocznych. Prezbiterium zaopatrzono od południa w duże gotyckie, dwudzielne okno zwieńczone sercem oraz mniejsze okno południowo – wschodnie. Dodatkowo po stronie wschodniej znajdowało się małe okno romańskie, obecnie zamurowane.
   Nawę wewnątrz o przestrzeni 12,7 x 5,6 metra, zwieńczono płaskim, drewnianym stropem, prezbiterium natomiast, wielkości 5 x 4,6 metra, sklepieniem krzyżowym bez żeber. W południowej ścianie tego ostatniego zachowały się potrójne sedilia, a w północnej nisza sanktuarium, zamykana kratą, zwieńczona trójkątnym szczytem z krzyżem. Zachodnią część nawy wypełniła empora, osadzona na pojedynczym, czworobocznym filarze z cokołem. Podpierał on dwie półkoliste arkady, trzecia (gurta) rozdzieliła dwa przęsła pod emporą, oba zwieńczone sklepieniem krzyżowym.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Fišera Z., Opevněné kostely: v Čechách, na Moravě a ve Slezsku, t. 2, Praha 2015.
Soukup J., Valchár J., Soupis památek historických a uměleckých v politickém okresu Ledečském. Edice nedokončeného rukopisu. Soupis 54 (Ledeč), Praha 2010.