Chomutov – kościół św Katarzyny i komandoria krzyżacka

Historia

   Chomutov stał się własnością zakonu krzyżackiego w 1252 roku, kiedy to donacji na jego rzecz dokonał Bedřich z Chomutova. Dziewięć lat później umowę tą potwierdził król Przemysł Ottokar II, a w 1264 roku zakon wzniósł w mieście swą komandorię i rozpoczął rozbudowę przylegającego do niej, istniejącego już wcześniej kościoła pod wezwaniem św. Katarzyny. Stopniowy rozwój Chomutova sprawił, iż miejscowa komandoria stała się jedną z najbogatszych na terenie Czech. W okresie największego rozkwitu posiadała dwa zamki i 29 wiosek.
  
W 1410 roku jej komtur Oldřich z Ústí walczył pod Grunwaldem, który okazał się początkiem końca dla zakonu i wpędził go w ogromne kłopoty finansowe. Już rok później Krzyżacy zostali zmuszeni do oddania Chomutovskiego majątku królowi czeskiemu Wacławowi IV. Dodatkowo w 1421 roku, jako iż większość niemieckich mieszkańców miasta należała do przeciwników ruchu husyckiego, Chomutov został zdobyty i zniszczony przez wojska Jana Žižki. Rok później upuszczone i spustoszone miasto otrzymali Anarg i Jindřich z Valdenbergu. Od 1488 roku właścicielem był Beneš z Vietmile, który rozpoczął późnogotycką przebudowę komandorii w rezydencję mieszkalną. Prace te, już w duchu renesansu, kontynuował jego syn Šebestián. Kościół św. Katarzyny został wówczas przekształcony w kaplicę zamkową.
   W 1598 roku, podczas wielkiego pożaru miasta dawna komandoria została prawie całkowicie zniszczona. Na początku XVII wieku ruinę przejęło miasto, które dokonało napraw i znaczących przekształceń, w celu umieszczenia w odnowionych budynkach ratusza. Kościół natomiast zaczął być używany jako kaplica miejska pod zarządem jezuitów. Kasacja zakonu jezuitów w 1773 roku doprowadziło również do zamknięcia kościoła. Obiekt został sprzedany i po modyfikacjach zaczął służyć za spichlerz i magazyn. Funkcję tą pełnił aż do 1990 roku.

Architektura

   Kościół św. Katarzyny został wzniesiony jako orientowana, jednonawowa budowla z czworoboczną wieżą po stronie zachodniej i dwoma ramionami transeptu. W latach 80-tych XIII wieku dobudowane zostało gotyckie, trójbocznie zamknięte od wschodu prezbiterium. Późnogotycka przebudowa doprowadziła do zredukowania przestrzeni kościoła, którego nawę podzielono na dwa mniejsze pomieszczenia.
   Budynek komandorii został przystawiony do zachodniej elewacji wieży kościoła. Wzniesiono go na planie prostokąta o wymiarach 43 x 13 metrów. Część północno – wschodnią i południowo – wschodnią domu połączono murem z kościołem, wydzielając dwa niewielkie dziedzińce. Dodatkowo w południowej części na przełomie XIV i XV wieku wzniesiono czworoboczną wieżę. Całość założenia najprawdopodobniej otaczał zewnętrzny obwód murów obronnych.

Stan obecny

   Do czasów współczesnych z zewnątrz swój pierwotny wygląd zachowało praktycznie tylko gotyckie prezbiterium kościoła św. Katarzyny. W 2000 roku zakończono jego gruntowny remont po którym został otwarty dla publiczności. Odbywają się w nim wystawy i koncerty, można zobaczyć ekspozycje muzealne. Wielokrotnie niszczona i odbudowywana komandoria utraciła pierwotne cechy stylistyczne, choć wewnątrz jej mury kryją część oryginalnego założenia.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Severni Cechy t.III, Praha 1989.
Strona internetowa wikipedia.org, Chomutov (zámek).