Historia
Zamek prawdopodobnie został założony w latach 60-tych XIII wieku przez przedstawiciela rodu Slavatów z Chlumu i Košumberka. Przodkowie tej rodziny pierwotnie zamieszkiwali w regionie litomierzyckim, ale około połowy XIII wieku przenieśli się w okolice Čáslavia. Król Przemysł Ottokar II odebrał im osadę, celem założenia miasta, pozostawiając jedynie część majątku. Slavatowie najwyraźniej nadal czuli się związani z ziemią čáslavską, gdyż na pozostawionej części majątku zbudowali zamek, po raz pierwszy pośrednio udokumentowany w predykacie niejakiego Blaha w 1282 roku i ponownie w 1288 roku („dicti de Hlum”).
Zamek pozostawał własnością Slavatów przez cały okres średniowiecza. W 1417 roku został po raz pierwszy bezpośrednio wspomniany, kiedy bracia Jan, Vilém, Beneš i Diviš z Chlumu podzielili się rodzinnym majątkiem. W drugiej połowie XV wieku kolejny członek rodu, Slavata z Chlumu, dokonał rozbudowy i wzmocnienia obwarowań swej siedziby. Zmarł w 1494 roku, a majątek odziedziczył jego syn Michal, zmarły w 1534 roku. Od tamtego momentu Chlum dzierżyła košumberska gałąź rodziny, która utraciła go za udział w antyhabsburskim spisku z lat 1546-1547.
W 1604 roku, po parokrotnych zmianach właścicieli, Chlum nabył Jan Hanuš z Šaratic. Początkowo mieszkał on na zamku, jednak po jakimś czasie przeniósł się do innej, wygodniejszej rezydencji. Upadek zamku dodatkowo przyśpieszyły zniszczenia z czasów wojny trzydziestoletniej, zadane przez armię cesarską. Ostatnie wzmianki o opuszczonej już budowli pojawiły się pod koniec XVII wieku. Prawdopodobnie mury zamku posłużyły do odbudowy miasteczka po zniszczeniach z czasów wojny trzydziestoletniej.
Architektura
Zamek został założony na cyplu nad potokiem Chlumskim. Został odcięty ziemnym wałem i fosą na zachodzie od podzamcza, gdzie zbocza cypla były stosunkowo łagodne. Rów fosy i obwarowania ziemne otaczały zamek także z pozostałych stron, a dodatkowym zabezpieczeniem był staw po południowo – wschodniej stronie zamku. Rdzeń budowli miał w planie kształt zbliżony do kwadratu z bramą po stronie północno – zachodniej. Przypuszczalnie było to założenie bez wieży głównej.
We wschodniej, najbezpieczniejszej części dziedzińca zbudowano podpiwniczony główny dom mieszkalny. Na jego piętrze funkcjonowała komnata z kamiennymi ścianami wyłożonymi drewnem w celu lepszej akumulacji ciepła. Pomieszczenia w przyziemiu zostały sklepione kolebkowo. Drugi mniejszy i niższy budynek usytuowany był po stronie południowo – wschodniej. Mieściły się w nim trzy sklepione kolebkowo piwnice, oddzielone od siebie szerokimi skalnymi ścianami, lecz tworzące jedno skrzydło. Wszystkie trzy oświetlane były od strony dziedzińca (od północy) wąskimi, małymi okienkami. Wejście umieszczono także od strony dziedzińca, w szyi prowadzącej do środkowej, największej komory. Być może w narożniku południowo – wschodnim nad piwnicą budynek przechodził w formę wieżową. W komorze zachodniej piwnicy znajdowała się studnia.
W XV wieku obwarowania zamku zostały wzmocnione nowym wyższym wałem ziemnym, dwoma narożnymi basztami lub raczej bastionami od strony wjazdu i jedną basztą (lub bastionem) na północno – wschodniej stronie. Bastiony zachodnie były większe, zapewne z powodu ochraniania drogi dojazdowej i bramy, bastion północno – wschodni był nieco mniejszy, natomiast po stronie południowo – wschodniej nie utworzono żadnego z powodu najkorzystniejszej konfiguracji terenu.
Stan obecny
Do czasów współczesnych zachowały się jednie fragmenty murów domu mieszkalnego oraz sklepiona, ukryta pod ziemią trójkomorowa piwnica z reliktami dawnej studni. Wstęp na teren ruin jest wolny, lecz warto pamiętać iż prawdopodobnie do dzisiaj nie zostały one w żaden sposób zabezpieczone. Teren wokół zamku uległ częściowej zmianie, za sprawą zabudowy wsi, która wchłonęła podzamcze.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Praha 2009.
Hrady, zámky a tvrze v Čechách, na Moravě a ve Slezsku. Východní Čechy, t. VI, red. Z.Fiala, Praha 1989.
Záruba F., Počátky šlechtických hradů v Čechách, Plzeň 2025.