Cheb – kościół św Mikołaja i Elżbiety

Historia

   Dokładna data budowy romańskiego kościoła parafialnego św. Mikołaja i Elżbiety nie jest znana, lecz zakłada się, iż miało to miejsce w latach 20-tych XIII wieku, gdyż pierwsza pisemna wzmianka o nim pochodzi z 1239 roku. Podczas wielkiego pożaru miasta z 1270 roku, świątynia została zniszczona. Wkrótce rozpoczęto odbudowę, w trakcie której powstało gotyckie już prezbiterium oraz zakrystia. W drugiej połowie XV wieku dzięki wsparciu bogatego mieszczanina Sigmunda Wanna i innych członków lokalnego patrycjatu, przeprowadzono gruntowną przebudowę korpusu nawowego. Prace prowadzono w latach 1456-1470 pod nadzorem mistrza budowlanego Jörga. Na zakończenie w okresie 1472-1476 kościół został na nowo zasklepiony przez Bauera z Eichstätt, otrzymał nowe wyposażenie, a wieże zyskały wysokie gotyckie hełmy.
   W 1742 w kościół uderzyła błyskawica, w wyniku czego dwie wieże spłonęły. Ich hełmy uległy zniszczeniu, roztopiły się dzwony, a wnętrza zostały zniszczone. Ze względu na francuską okupację nie można było dokonać napraw i zniszczenia zostały jedynie tymczasowo zabezpieczone. Dwa lata po zakończeniu wojny, w 1747 roku, wykonano nowe dzwony. W tym samym roku przybył do Chebu architekt i budowniczy Balthasar Neumann, którego miasto poprosiło o rekonstrukcję wież. Naprawa została zakończona w 1758 roku, choć jeszcze w 1790 roku wymieniono wewnątrz kościoła wyposażenie.
   W 1809 roku Cheb nawidził kolejny pożar, który i tym razem uszkodził kościół św. Mikołaja. Oba hełmy na wieżach i wnętrza uległy zniszczeniu. W 1812 zbudowano hełm dla południowej wieży, druga otrzymała neogotyckie zwieńczenie dopiero w 1869 roku. Po raz ostatni pechowe hełmy wież zniszczone zostały w trakcie nalotów bombowych II wojny światowej. Odbudowę przeprowadzono dopiero w 2008 roku.

Architektura

   Pierwotny romański kościół był trójnawową bazyliką z czworobocznym prezbiterium i parą wież po wschodniej stronie. Po zachodniej stronie umieszczono główny portal wejściowy, odnaleziono tam także fundamenty dwóch kolejnych, nigdy nie wzniesionych wież, co świadczyłoby o związku chebskiej świątyni z katedrą w Bambergu, której rozbudowę wówczas ukończono.
   W drugiej połowie XIII wieku powstało gotyckie, trójbocznie zamknięte prezbiterium oraz zakrystia po jego północnej stronie. Prace z drugiej połowy XV wieku doprowadziły do przekształcenia korpusu nawowego z bazyliki na układ halowy. Nawy boczne rozebrano i wzniesiono szersze o wysokości równej z nawą główną. Ostatecznie korpus osiągnął 50 metrów długości i 30 metrów szerokości. Jako że przypory wciągnięto do środka, elewacje zewnętrzne pozostały gładkie, przeprute jedynie wielkimi, ostrołukowymi oknami i dwoma cylindrycznymi wieżyczkami komunikacyjnymi. Wewnątrz całość zwieńczono sklepieniami krzyżowo – żebrowymi, opartymi na ośmiu filarach, przy czym dwa zachodnie to krzyżowe w przekroju filary romańskie, a pozostałe to cylindryczne, gotyckie.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Umělecné památky Čech, Moravy a Slezska, red. Poche E., Praha 1977.
Strona internetowa encyklopedie.cheb.cz, Kostel sv. Mikuláše.

Strona internetowa wikipedia.org, Chrám svatého Mikuláše a Alžběty (Cheb).