Cheb – klasztor franciszkański

Historia

   Dokładna data przybycia franciszkanów do Chebu nie jest znana, klasztor musiał być jednak założony przed 1247 rokiem, gdyż wtedy w źródłach po raz pierwszy pojawił się gwardian minorytów chebskich, bratr Eberhard, a dziewięć lat później w klasztorze przebywać miał biskup ratyzboński Albrecht. Wiadomo natomiast, iż konwent ufundowany została przez Honigara Schmidla z Seebergu i Hechta z Podhradu. Ta pierwotna budowla została jednak całkowicie zniszczona w wielkim pożarze miasta w 1270 roku. Częściowo odbudowany kościół klasztorny konsekrowano dopiero po piętnastu latach pod wezwaniem Zwiastowania NMP. Jeszcze w tym samym roku odbył się w nim ślub czeskiego króla Wacława II z córką Rudolfa Habsburga, Gutą.
   W XIV wieku klasztor był rozbudowywany, wzniesiono wówczas wieżę kościelną oraz oratorium dla klarysek, które współkorzystały wówczas z klasztornego kościoła. Dopiero w 1456 roku przeniosły się one do własnych zabudowań.
   W XVI wieku konwent franciszkański przeszedł poważny kryzys z powodu rozprzestrzeniania się reformacji. W latach 1555-1593 pozostawał opuszczony i dopiero w 1603 roku został odbudowany na polecenie generała zakonu. W XVII wieku rozpoczęto także znaczące przekształcenia, wpierw renesansowe, a następnie barokowe, między innymi nad krużgankami powstała nowa, dwukondygnacyjna nadbudowa. W 1733 roku klasztor zamieszkiwało aż 55 mnichów, należał więc chebski konwent do jednego z największych na ziemiach czeskich. W XIX wieku nastąpiła prawie całkowita wymiana wyposażenia ruchomego, zainstalowano w kościele nowe organy i umieszczono neogotycki ołtarz główny. W 1951 roku klasztor został zamknięty, a mnichów wydalono. Mimo to całe wnętrze kościoła pozostało nienaruszone, aż do wczesnych lat siedemdziesiątych. Dopiero w ciągu następnych piętnastu lat kościół i klasztor zostały zdewastowane, a historyczne meble w większości skradzione.

Architektura

   Kościół klasztorny został wzniesiony jako trójnawowa budowla halowa z węższym prezbiterium po stronie wschodniej o szerokości nawy głównej. Była to jedna z pierwszych budowli halowych na terenie Czech, powstała zaraz po świątyniach w Teplé i Jihlavie. Charakterystyczna była także duża długość prezbiterium, odpowiadająca długości korpusu nawowego oraz fakt, iż nawa północna jest nieco węższa od południowej.
   Po stronie południowej, na styku nawy i prezbiterium umieszczono smukłą, czworoboczną wieżę, która nad drugim piętrem przechodzi w ośmiokąt. Wieża ta została ukończona około 1330 roku. W jej przyziemiu znajduje się zakrystia, która leży częściowo na miejscu pierwszego kościoła sprzed 1270 roku. Do północnej nawy dobudowano natomiast dwupiętrową kaplicę. Służyła ona jako oratorium dla zakonu klarysek, które osiedliły się w bezpośrednim sąsiedztwie klasztoru franciszkańskiego i używały kaplicy, aż do budowy własnego kościoła w drugiej połowie XV wieku. Wnętrze korpusu nawowego i prezbiterium zostało zwieńczone sklepieniami krzyżowo – żebrowymi.
   Zabudowania klasztorne przystawiono do kościoła od strony północno – wschodniej. Składały się one z trzech głównych skrzydeł i jednego mniejszego, które otaczały wewnętrzny wirydarz. Połączone były obiegającymi go gotyckimi krużgankami.

Stan obecny

   Kościół wraz z zabudową klasztorną dotrwał do czasów współczesnych w całości, choć wymaga prac renowacyjnych po długim okresie zaniedbań. Bryła świątyni zachowała się w praktycznie niezmienionej formie od czasów średniowiecza, większe modyfikacje przeszły natomiast zabudowania konwentu. Pomimo tego można tam między innymi zobaczyć gotyckie krużganki ze sklepieniami krzyżowo – żebrowymi i ostrołukowymi oknami z umieszczonymi w nich maswerkami.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Umělecné památky Čech, Moravy a Slezska, red. Poche E., Praha 1977.
Strona internetowa hrad-cheb.cz, Kostel a klášter františkánů Cheb.

Strona internetowa wikipedia.org, Kostel Zvěstování Panny Marie (Cheb)