České Budějovice – miejskie mury obronne

Historia

   Budowa obwarowań zaczęła się zapewne wkrótce po lokacji miasta przez Przemysła Ottokara II w 1265 roku, jako iż król przykładał duże gospodarczo – polityczne znaczenie dla nowego ośrodka miejskiego. Na podstawie informacji o zniszczeniach miasta w 1277 i 1279 dokonanych przez możny ród Vítkovców, wnioskować można, iż obwód murów nie był jeszcze wówczas zamknięty. Jednak już na początku XIV wieku prace musiały być na tyle zaawansowane, że Albrecht I Habsburg nie próbował podbić miasta w swojej kampanii przez Czechy, a w 1318 roku Petr I z Rožmberka musiał zrezygnować z podboju miasta po kilku dniach oblężenia.
   Pod koniec XIV wieku, prawdopodobnie około 1390 roku obwarowania wzmocniono przez budowę nowych czworobocznych baszt. Liczne wzmianki informują również o dbaniu o drogi dojazdowe do bram, naprawach mostów, bram miejskich i baszt. Szeroko zakrojone prace naprawcze musiano przeprowadzić po wielkiej powodzi miasta w 1512 roku, która znacząco uszkodziła miejskie obwarowania. Przy okazji wzniesiono wówczas trzecią linię murów oraz rozbudowano o przedbramia bramy miejskie.
   Szybki rozwój sztuki wojennej doprowadził w latach 1641 – 1666 do kolejnych, tym razem już nowożytnych modyfikacji i wprowadzenia fortyfikacji bastionowych, których zadaniem było odsunięcie ewentualnych przeciwników dalej w przedpole. W tej formie obwarowania zachowały się do połowy XIX wieku. Niestety w 1825 roku rozpoczęła się ich stopniowa rozbiórka.

Architektura

   Miasto zostało ulokowane w zakolu rzeki chroniącej zabudowę od strony zachodniej i południowej. Od strony północnej i wschodniej zewnętrzną strefę obrony stanowił specjalnie przekopany kanał młyński, służący jako fosa. Obwarowania wzniesiono na planie bardzo nieregularnego owalu z niewielkim klinem po stronie południowej. Mur obronny posiadał szerokość 1,6 metra, a wysokość zachowanych do dzisiaj fragmentów dochodzi do 7 metrów. Pierwotnie musiały być jednak nieco wyższe. Od strony miasta, wzdłuż całego obwodu znajdowała się uliczka podmurna, umożliwiająca szybki dostęp do obwarowań w razie niebezpieczeństwa.
  
Obwód murów wzmacniały półokrągłe baszty, z których część prawdopodobnie była zamknięta od strony miasta. Wyjątkowa była baszta w zachodniej części pasa obwarowań, posiadająca tzw. ostrze czyli ostrogę, zdarzały się także baszty poligonalne np. umieszczona obok klasztoru dominikańskiego Na odcinku północno-wschodnim baszty oddalone były od siebie o około 30 metrów. Pod konic XIV wieku mury wzmocniono nowymi, czworobocznymi basztami w strategicznie ważnych miejscach. Nie można wykluczyć, że zastąpiły one starsze baszty półcylindryczne. Były to baszta Rabštejnská, Železná Panna, Manda, Lauseck, Rauscher (wyjątkowo okrągła w planie) i Břidličná (Schifferturm). Były one wysokie na około 20 metrów i z czasem zaczęły pełnić funkcje magazynowe i mieszkalne.
   Pierwotne wjazdy do miasta zostały umieszczone w zwykłych czworobocznych wieżach bramnych. Do miasta prowadziła Brama Svinenská od wschodu, Rožnovská od południa, Solna od strony południowo – zachodniej Rybářská od strony zachodniej i Brama Praska od północy. Poprzedzony były mostami zwodzonymi, a od XV/XVI wieku przedbramiami i barbakanami, które otrzymały Svinenská, Rožnovská i Praska. Rybářská i Solna były mniej znaczącymi bramami, wychodzącymi na tereny nadrzeczne.
  
Być może jeszcze w XIV wieku przed głównym murem wzniesiono, zewnętrzny, niższy mur, a na początku XVI wieku od północy, południa i wschodu oraz częściowo od zachodu dodano nawet trzecią linię niskich murów, umieszczoną przed fosą i wzmocnioną otwartymi od wewnątrz bastejami.

Stan obecny

   Do dnia dzisiejszego oprócz niewielkich fragmentów murów ukrytych w gęstej zabudowie, najlepiej zachowanymi elementami są czworoboczna baszta Železná Panna w południowo – zachodniej części obwodu oraz baszta Rabštejnská po stronie północno – zachodniej. Obie datowane są na XIV stulecie. Ponadto przy klasztorze dominikańskim zobaczyć można basztę poligonalną oraz na południe od niego, znacznie przebudowaną basztę cylindryczną z zewnętrznego pasa obwarowań i basztę półcylindryczną zwaną Otakarka.

pokaż basztę Rabštejnską na mapie

pokaż basztę Żelazna Panna na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Umělecné památky Čech, Moravy a Slezska, red. Poche E., Praha 1977.
Strona internetowa encyklopedie.c-budejovice.cz, opevnění města.