České Budějovice – klasztor dominikański

Historia

   Klasztor, podobnie jak miasto, ufundował czeski król Przemysł Ottokar II. Miasto zostało założone w 1265 roku, a klasztor prawdopodobnie powstawał wraz z nim. Dwa lata później pojawia się informacja, iż Przemysł ufundował przy przy nim kaplicę św. Markéty. Budowę murowanego kościoła klasztornego ukończono na początku XIV wieku, lecz samo prezbiterium konsekrowano już w 1274  roku. Zostawał on później poddawany licznym renowacjom i przekształceniom, zwłaszcza w wyniku pożarów z lat 1381, 1469, 1521 i 1560 roku. W trakcie wojen husyckich nie został zniszczony, jednak od drugiej połowy XV wieku borykał się z problemami finansowymi. Zainteresowanie wstąpieniem do zakonu drastycznie spadło, przykładowo w okresie od 1525 do 1548 roku w klasztorze mieszkał sam Bernard Bursatoris. Do 1587 roku zakon trwał w długiej stagnacji. Gmina przejęła niektóre budynki klasztorne, w okresie tym zaginęła również pierwotna biblioteka klasztorna. Niektóre zabudowania służyły za biura urzędników solnych i mennicę. Dopiero w 1560 roku klasztor został naprawiony, a kościół ponownie konsekrowany w 1574. Dominikanie wrócili do do niego w 1587 roku.
  
W 1723 miał miejsce najbardziej niszczącym dla budowli pożar, po którym została ona radykalnie przebudowana w duchu baroku. W 1785 roku zakon dominikański został poddany kasacie w wyniku decyzji cesarza Józefa II Habsburga. Obiekt został przejęty przez pijarów, którzy założyli w nim kolegium, a tych z kolei w 1885 roku zastąpili redemptoryści. W drugiej połowie XX wieku w klasztorze istniała szkoła sztuki ludowej, biura, a nawet szkolna stołówka. W 1993 roku dokonano odkrycia średniowiecznych polichromii ściennych z XIV wieku.

Architektura

   Klasztor został wzniesiony przy niewielkim zakręcie rzeki, tuż przy murach obronnych miasta. Składał się z orientowanego na linii wschód – zachód kościoła Ofiarowania Najświętszej Maryi Panny oraz położonych na południe od niego zabudowań klasztornych i czworobocznej wieży – dzwonnicy z XV wieku. Wieża ta w przyziemiu mieściła pierwotnie kaplicę św. Feliksa i Adaukta.
   Kościół osiągnął ostatecznie formę trójnawowej bazyliki o sześciu przęsłach w korpusie, posiadającej transept oraz prezbiterium o szerokości i wysokości równej nawie głównej z trójbocznym zamknięcie od strony wschodniej. Pierwotnie po jego północnej i południowej stronie znajdowały się kaplice. Kościół połączony był dwoma portalami z krużgankami. Komunikację wertykalną zapewniała natomiast klatka schodowa w wieżyczce  dostawionej do północnego transeptu. Wnętrze zarówno naw, transeptu, jak i prezbiterium zwieńczono sklepieniami krzyżowo – żebrowymi. W nawie spływały one na wsporniki wyrzeźbione na kształt ludzkich głów, zdobione były także zworniki sklepienne. Ściany kościoła od XIV wieku (w prezbiterium od XIII wieku) pokrywały ścienne polichromie. Część z nich przetrwała do czasów dzisiejszych, między innymi 10-metrowej wysokości Święty Krzysztof.
   Zabudowania klasztorne w postaci trzech skrzydeł otaczających wewnętrzny wirydarz, umieszczono po stronie południowej kościoła. Najstarszą częścią było skrzydło zachodnie, stanowiące zarazem ścianę miejskich murów obronnych. Zabudowania zostały połączone ze sobą krużgankami ze sklepieniami krzyżowo – żebrowymi, które od strony dziedzińca zaopatrzono we wspaniałe duże, ostrołukowe okna z maswerkami. Ściany pomiędzy łukami sklepień pierwotnie ozdabiały barwne polichromie. Pośrodku południowego skrzydła krużganków umieszczono gotycki aneks (tak zwaną Kaplicę Studzienną), służący za ochronę umieszczonej tam studni.

Stan obecny

   Kościół w większości zachował do dzisiaj swój wczesnogotycki, surowy wygląd, barokowe przekształcenia dotknęły głównie korpusu nawowego, zarówno wewnątrz jak i wykroju okien. O wiele mniej szczęścia miały zabudowania klasztorne z których do dziś podziwiać możemy w oryginalnym kształcie jedynie zachowane krużganki, a zwłaszcza gotycki aneks południowy. Znacznej przebudowie uległa także wolnostojąca dzwonnica, o której średniowiecznych początkach świadczyć może jedynie pojedyncze, ostrołukowe okno w przyziemiu. Dawny klasztor zajmowany jest obecnie przez szkołę podstawową, kościół natomiast należy do diecezji České Budějovice.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Umělecné památky Čech, Moravy a Slezska, red. Poche E., Praha 1977.
Strona internetowa encyklopedie.c-budejovice.cz, dominikánský konvent.

Strona internetowa wikipedia.org, Dominikánský klášter (České Budějovice).