Česká Lípa – zamek Lipý

Historia

   Zamek został wzniesiony w latach sześćdziesiątych lub siedemdziesiątych XIII wieku z inicjatywy Chvala z rodu Ronovców lub jego syna Čenka, być może na miejscu wcześniejszego gródka plemiennego. Čeněk jako pierwszy pisał się z Lipý. Zginął w 1278 roku wraz ze swym królem, Przemysłem Ottokarem II, w trakcie słynnej bitwy pod Suchymi Krutami. Następcą został wówczas jego syn Jindřich z Lipy, któremu przypisuje się murowaną rozbudowę obwarowań. W 1327 roku zamek został kupiony przez dalszą gałąź rodu Ronovców, panów z Dubé.
   W XV wieku, na początku wojen husyckich, jeden z kolejnych potomków rodu, Hynek Hlaváč Berka z Dubé i Lipý stanął po stronie katolickiej. Gdy w 1426 roku ruszyła zbrojna wyprawa husyckich Sierotek pod wodzą Jana Roháča, wojska bożych bojowników zajęły miasto i zamek Lipę. Ten ostatni został powierzony Jindřichowi Berce z Dubé, który dla odmiany poparł stronę husycką, lecz już w 1435 roku warownia znalazła się w rękach prawowitego właściciela. Był nim mąż wdowy po Hynku, Zikmund Děčínský z Vartemberka. W 1433 roku na rynku w Żytawie, z powodu udziału w napaściach i rabunkach, stracono jednego z członków rodu Zygmunta, Jana z Ralska Vartemberka. Pan Lipý przyłączył się wówczas do odwetowych najazdów na Łużyce, co z kolei sprowadziło w 1444 roku najazd Łużyczan ze Związku Sześciu Miast na zamek Zygmunta i jego zdobycie. Nowym władcą Českej Lípy został Jindřich Berka, a po śmierci jego czterej synowie Jarosław, Jerzy, Jan i Piotr, którzy posiadali Lipý do końca XV wieku. W ich czasach doszło wpierw do odbudowy warowni, a następnie, po pożarze z 1515 roku, do renesansowej przebudowy. Ostatni z rodu Berka – Adam, zmarł na początku XVII wieku.
   Nowym właścicielem został Jan Abraham ze Salhausen, a następnie jego brat Volf, który jednak utracił cały majątek po bitwie pod Białą Górą w 1620 roku. Warownię przejęli cesarscy urzędnicy, co spowodowało utratę znaczenia i pogarszanie stanu budowli. Kolejny cios zadały zamkowi wojska szwedzkie w 1643 roku w trakcie wojny trzydziestoletniej. Choć został on później częściowo naprawiony przez kolejną właścicielkę, Isabelę z Harrachu, to jednak nie miał większego znaczenia i nie wiadomo czy był na stałe zamieszkiwany. W drugiej połowie XIX duże zniszczenia zabytku spowodowała budowa cukrowni, a część zamku wykorzystywano jako magazyny i mieszkania dla żydowskich rodzin. W czasie drugiej wojny światowej znajdował się w nim obóz dla żołnierzy i jeńców francuskich oraz deportowanych robotników rosyjskich. Ostatnie wyburzenia na terenie zamku przeprowadzili urzędnicy państwowi w 1957 roku.

Architektura

   Pierwotne obwarowania były drewniano – ziemne i otoczone fosą, wzniesione na planie owalu. Jedynie w północnej części założenia zbudowano kamienną wieżę na planie koła o średnicy 12,6 metrów. Pełniła ona rolę stołpu, czyli wieży ostatecznej obrony na wypadek oblężenia i zdobycia fortyfikacji drewnianych. W okresie pokoju mogła spełniać rolę magazynu lub więzienia.
   Na początku XIV wieku drewniano – ziemny obwód obronny został zastąpiony kamiennym murem obronnym o nieregularnym, wydłużonym kształcie. Bramę umieszczono po wschodniej stronie, a przy zachodniej kurtynie zbudowano murowany, podpiwniczony, piętrowy dom mieszkalny. W dalszych latach XIV wieku wzniesiono nowy pałac od strony południowej i wieżyczkę o funkcji latryny, wysuniętą w kierunku fosy poza obwód obronny od strony północnej.

Stan obecny

   Do czasów współczesnych zachowały się fragmenty murów obronnych wraz z bramą, relikty sklepionych pomieszczeń południowego pałacu i sklepiona kolebkowo piwnica. Ruiny są udostępnione odpłatnie dla zwiedzających.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Severni Cechy t.III, Praha 1989.
Strona internetowa hrady.cz, hrad Lipý.
Strona internetowa wikipedia.org, Lipý.