Historia
Osada Čachrov po raz pierwszy wspomniana została w dokumentach źródłowych w 1352 roku, na liście wsi należących do dekanatu Klatovy, jednak jej powstanie miało miejsce pod koniec XII lub na początku XIII wieku. W latach 1357-1364 w źródłach pisanych występował pierwszy znany jej posiadacz, Vilém z Příchovic. Jego następcą był kolejny Vilém, założyciel ważnego rodu Čachrovskich z Čachrova, który około 1380-1390 wzniósł murowaną wieżę obronno-mieszkalną.
Potomkowie Viléma z Čachrova posiadali wieżę do 1446 roku, kiedy to została włączona do majątku Děpolta z Rýzmberka, właściciela zamku Velhartice. Z czasem przestała służyć jako stała rezydencja właściciela i opustoszała. Przyczyniły się do tego późniejsze częste zmiany właścicieli, fakt posiadania przez nich wygodniejszych rezydencji oraz zainteresowanie jedynie czerpaniem dochodów z majątku ziemskiego. Gdy w 1552 roku Jindřich Plánský z Žeberka zapisał posag dla swojej żony Ludmily, w postaci 500 kop groszy na majątku velhartickim, wspomniany został Čachrov wraz z opuszczonym dworem gospodarczym i niezamieszkiwaną wieżą.
W 1555 roku Čachrov ponownie stał się odrębną własnością należącą do Jana Rendla z Úšavy, jednak już w 1568 roku, przy okazji sporów i transakcji majątkowych, wieżę nadal opisywano jako opuszczoną. Jej remont i powiększenie o sąsiednie zabudowania przeprowadził pod koniec XVI wieku nowy właściciel, Jan Bohuchval z Hrádku, który kupił Čachrov od córek Jana Rendla. W XVII stuleciu majątek čachrovski odnotowywany był w trakcie bardzo licznych zmian własnościowych. Po 1740 roku w pobliżu średniowiecznego budynku wybudowany barokowy pałac, a w drugiej połowie XVIII wieku wieżę zamieniono na spichlerz, na szczęście bez istotnych zmian strukturalnych.
Zespół zabudowań w skład których włączona została gotycka wieża mieszkalna przebudowano pod koniec XIX wieku i odnowiono po pożarze z początku lat 30-tych XX wieku. W 1948 roku majątek skonfiskowano prywatnym właścicielom. Przekazany spółdzielni rolniczej, pałac spłonął wkrótce po 1950 roku. Spółdzielnia nie podjęła żadnych prac remontowych, ostatecznie doprowadzając do wyburzenia większości nowożytnych zabudowań. Gotycką część uratowało założenie pod koniec XX wieku nowego dachu.
Architektura
Wieża została wzniesiona z łamanego kamienia, układanego w miarę równymi warstwami i wzmocnionego w narożnikach tylko nieco większymi bryłami, a nie ciosami. Utworzona została na planie prostokąta o wymiarach w planie 16,7 × 11,7 metrów i wysokości zdolnej do pomieszczenia pięciu kondygnacji. Stanowiła więc masywną bryłę o bardzo dużych rozmiarach, pierwotnie otoczoną fosą, nawodnioną z przepływającego w pobliżu strumienia. W pobliżu pierwotnie znajdować się mogły także mniejsze zabudowania o konstrukcji drewnianej lub szachulcowej, stanowiące gospodarcze zaplecze głównego budynku (np. kuchnia, stajnie, obory, kuźnia).
Wewnątrz čachrovskiej wieży, podobnie jak w większości średniowiecznych obiektów tego typu, przyziemie pełniło funkcje magazynowo-gospodarcze. Podobne przeznaczenie miało pierwsze piętro, bowiem obie te kondygnacje oświetlały jedynie wąskie, rozglifione do wnętrza otwory szczelinowe. Górne piętra były mieszkalne, dlatego wyposażono je w większe okna i nadwieszane wykusze latrynowe. Najwyższa kondygnacja oprócz mieszkalnego miała charakter obronny, gdyż prawdopodobnie na zewnątrz otoczona była drewnianym gankiem, do którego prowadziły drzwi z każdej strony wieży. Wejście do środka wieży umieszczono w ostrołukowym portalu, znajdującym się parę metrów nad poziomem gruntu, na osi jednaj z dłuższych elewacji. Prowadził on na pierwsze piętro, zapewne za pomocą drewnianych schodów lub drabiny, które można było łatwo usunąć w razie zagrożenia. W portalu znajdowały się drzwi blokowane ryglem.
Przyziemie wieży pierwotnie podzielone było na dwa pomieszczenia, dostępne z zewnątrz osobnymi portalami. Druga kondygnacja mieściła pośrodku wąski korytarz o funkcji sieni wejściowej, który rozdzielał dwa pomieszczania dostępne osobnymi portalami. Zbliżony podział posiadała trzecia kondygnacja, podzielona środkowym korytarzem na dwa pomieszczenia mieszkalne, oświetlane dużymi oknami z kamiennymi krzyżami. Jedno z nich poprzez mały portal z półkolistym zamknięciem miało także dostęp do wykusza latrynowego. Na czwartej kondygnacji, w części południowo-zachodniej osadzona była izba ze ścianami wyłożonymi drewnem, mającymi na celu lepszą akumulację ciepła. Jej oświetlenie zapewniały trzy ułożone piramidalnie okienka z rozglifieniem skierowanym na zewnątrz (motyw często stosowany na zamkach królewskich). Obok funkcjonował wąski korytarz, być może mieszczący urządzenie grzewcze. Część północno-zachodnią czwartej kondygnacji zajmowała albo jedna izba oświetlana dużymi oknami, albo dwa mniejsze pomieszczenia rozdzielone korytarzem. Piąta kondygnacja mogła być podzielona przepierzeniami na cztery małe izby.
Stan obecny
Wieża w Čachrovie jest jednym z najważniejszych przykładów na terenie Czech okazałego średniowiecznego domu wieżowego. Przetrwała do czasów współczesnych w dość dobrym stanie, choć większość pierwotnych podziałów wewnętrznych została zmieniona, przebito kilka nowożytnych okien i nowe wejście, a wykusze uległy zniszczeniu. Obecnie zabytek po długim okresie zaniedbania poddawany jest stopniowym renowacjom. Podobno w przyszłości ma zostać przeznaczony na potrzeby instytucji kulturalnych i społecznych.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Anderle J., Brych V., Chotěbor P., Durdík T., Fišera Z., Procházka Z., Rykl M., Slavík J., Svoboda L., Úlovec J., Encyklopedie českých tvrzí, t. 1, Praha 1998.
Hrady, zámky a tvrze v Čechách, na Moravě a ve Slezsku. Západní Čechy, t. IV, red. Z.Fiala, Praha 1985.
Menclová D., České hrady, Praha 1972.
Úlovec J., Ohrožené hrady, zámky a tvrze Čech, 1. díl A-M, Praha 2003.