Budyně nad Ohří – zamek

Historia

   Pierwsze informacje o Budyně nad Ohří pojawiają się w drugiej połowie XII wieku. W 1173 roku dochody z osady miał zarezerwować dla siebie pod koniec życia król Władysław II, natomiast w 1218 roku w Budyně potwierdzono przywilej kapituły litoměřickiej przez Przemysła Ottokara I. Prawdopodobnie monarcha zamieszkiwał wówczas w miejscowym królewskim dworze. Nie wiadomo kiedy dokładnie ta pierwsza drewniana budowla została rozbudowana w murowany zamek. Zapewne stało się to w drugiej połowie XIII wieku, gdyż po raz pierwszy wymieniony on został w 1315 roku w kronice zbrasławskiej. W 1336 roku król Jan Luksemburski podarował ,,castrum cum oppido Budynye“  oraz parę okolicznych wsi Zbyňkowi Zajíci z Hazmburka w zamian za zamek Žebrák. Późniejsze losy zamku w XIV wieku nie są znane.
   W 1463 roku jako dziedzic Budyně pojawia się na kartach historii potomek Zbyňka, Jan, który miał dokonać przebudowy zamku.  Był on gorliwym katolikiem, w związku z czym w 1469 roku brał udział w wyborach Macieja Korwina na króla Czech, przez co ściągnął na siebie gniew Jerzego z Podiebradów. Obległ on zamki Jana w Hrubá Skála, Trosky, Osek i Budyně z którego uratował się w ostatniej chwili ucieczkę do Żytawy. Dalszych kar uniknął z powodu śmierć Jerzego w 1471 roku, jednak z powodu wojny popadł w długi i musiał sprzedać dużą część majątku.
   W 1551 roku wybuch prochu zniszczył jedną z wież zamkowych i uszkodził pozostałą część zabudowań. Przechowywanie znacznych ilości prochu świadczy, iż zamek miał wówczas jeszcze znaczenie militarne. W 1585 roku został przebudowany w stylu renesansowym z inicjatywy kolejnego członka rodu, Jana Zbyňka. Zmarł on w 1616 roku, a jego rodzina wymarła po mieczu w 1663 roku. W 1691 roku architekt Antonio della Porta wzniósł dla kolejnych właścicieli nowe dachy i szczyty murów w stylistyce barokowej. Po pożarze z 1759 roku spowodowanym przez armię austriacką, zamek prawdopodobnie przez wiele lat znajdował się w ruinie. Dopiero w 1821 roku budowniczy Josef Krušina opracował plan odbudowy, zgodnie z którym całe drugie piętro wszystkich skrzydeł miało być usunięte. Na szczęście projekt nie doszedł do skutku i zamek częściowo odbudowano z przeznaczeniem na biura i mieszkania, jednak dwa z czterech skrzydeł zostały wówczas rozebrane.

Architektura

   Zamek został wzniesiony na planie nieregularnego czworoboku, który tworzyły cztery skrzydła budynków, wydzielające wewnętrzny dziedziniec. Było to założenie podobne do warowni w Pisku i Podiebradach. W każdym z narożników umieszczono wieżę, ponadto po stronie wschodniej znajdowała się jeszcze wieża bramna, pochodząca najprawdopodobniej z XV wieku. Przez nią prowadziła główna droga wjazdowa na zamek od strony miasta. Wieża w północno – wschodnim narożniku została wzniesiona na planie kwadratu i prawdopodobnie znajdowała się w niej kaplica.
   Skrzydło zachodnie było, zapewne jako jedyne, podpiwniczone. Komory w przyziemiach dostępne były początkowo tylko przez pojedyncze wejścia od strony dziedzińca w każdym skrzydle i nie miały okien. Znajdowały się w nich jedynie pomieszczenia gospodarcze. Na pierwsze piętro prowadziła klatka schodowa w północno-zachodnim rogu dziedzińca oraz spiralne schody wbudowane w północny wykusz. Północne i wschodnie, a niewątpliwie i pozostałe skrzydła obiegał od strony dziedzińca drewniany ganek.
  
Całość założenia obiegał zewnętrzny mur obronny i nawodniona fosa, które łączyły się z obwarowaniami miejskimi. Mur ten został po koniec XV stulecia wzmocniony trzema masywnymi bastejami, po jednej od strony północnej, zachodniej i południowej, pozbawiona bastei była jedynie strona wschodnia wychodząca na miasto. Nieco mniejsza basteja zachodnia broniła drugiego wjazdu na zamek. Był to rodzaj barbakanu poprzedzonego mostem zwodzonym ponad rowem, z dwoma otworami bramnymi: mniejszym dla pieszych i większym dla wozów i koni. Co ciekawe nawet w XV/XVI wieku zewnętrzne obwarowania nie posiadały zwieńczenia w postaci ganku krytego daszkiem, a jedynie zwykły krenelaż.

Stan obecny

   Do czasów współczesnych zachowały się tylko dwa z pierwotnych czterech skrzydeł zamku: północne i zachodnie wraz z kwadratową wieżą w narożniku północno – wschodnim. Widoczny jest również zewnętrzny pierścień obwarowań z południową basteją i fundamentami zachodniego barbakanu. W późnogotycko – renesansowych wnętrzach zamku obecnie funkcjonuje muzeum w którym zwiedzający mogą zobaczyć między innymi ekspozycje militariów, trofea myśliwskie dawnych właścicieli zamku, znaleziska z wykopalisk archeologicznych oraz pomieszczenia stylizowane na warsztat alchemiczny.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Severni Cechy t.III, Praha 1989.
Menclová D., České hrady, Praha 1972.
Strona internetowa hrady.cz, ohradech.eu, Budyně nad Ohří.