Historia
Wieś Budětice pierwotnie była własnością królewską. W pierwszej połowie XIII wieku z nadania króla Wacława I dzierżył ją niejaki Držislav, który sprzedał ją Dluhomilowi, przedstawicielowi rodu wywodzącego się z Malégo Boru, co w 1254 roku potwierdził król Przemysł Ottokar II. W okresie tym w osadzie zbudowano romański kościół emporowy, przy którym znajdował się dwór zamieszkiwany przez Dluhomila. Gdzieś w drugiej połowie XIII wieku panowie z Budětic opuścili pierwotny dwór i zbudowali zamek na wzgórzu Džbán po północnej stronie Budětic. W przekazach pisemnych został on udokumentowany w predykacie Bohuslava, piszącego się z Budětic w 1290 i 1291 roku. Skromny zamek funkcjonował co najmniej do połowy XIV wieku, kiedy to panowie z Budětic nabyli nowy majątek ziemski, na terenie którego ufundowali okazalszy zamek Rabí. Stara siedziba pod Buděticami musiała niedługo później zostać porzucona.
Architektura
Zamek został zbudowany na wysokim wzgórzu zwanym Džbán lub Čbány nad Buděticemi, którego skalisty szczyt natura uformowała na południowym krańcu mocno wydłużonego grzbietu. Z tego względu nieprzystępne zbocza zabezpieczały budowlę z trzech kierunków: od zachodu, południa i przede wszystkim od wschodu, gdzie były najbardziej strome, natomiast droga dojazdowa do zamku wiodła od północnego-wschodu, wzdłuż grzbietu i następnie stoku wzniesienia. Tam też zorientowano czoło zamku i utworzono najsilniejsze obwarowania.
Układ zamku dostosowany został do formy wzniesienia. W planie miał owalny kształt o wymiarach około 70 x 25 metrów, prawdopodobnie podzielony na część obronno-mieszkalną po stronie czołowej i gospodarcze podzamcze w partii tylnej. Za wyjątkiem wschodniej strony całość otoczona była ziemnym wałem i fosą oraz być może drewnianymi obwarowaniami w postaci częstokołu lub palisady, przy czym od północy rów utworzono szerszy, wał masywniejszy, a przed nim przekopano dodatkowo drugi rów, jeszcze szerszy, choć płytki. Rowu fosy nie utworzono po stronie wschodniej, uznając za wystarczającą ochronę strome i wysokie zbocza.
Główny obwód obronny zamku prawdopodobnie nie był murowany, lecz o lżejszej konstrukcji w postaci częstokołu lub palisady. W północnej części ogrodzonego terenu, w czole zamku usytuowano cylindryczną wieżę o średnicy około 7 metrów, zapewne o funkcji bergfriedu. Ochraniała ona umieszczoną w pobliżu bramę, ponadto osłaniała umieszczony po stronie południowej prostokątny w planie budynek mieszkalny. Dom ten położony został nieco asymetrycznie w stosunku do wieży. Możliwe, że przy wieży i budynku funkcjonował niewielki dziedziniec otoczony kamiennym murem, ale bardziej prawdopodobne, iż budowle te chronione były jedynie wspomnianymi powyżej obwarowaniami drewnianymi.
Stan obecny
Zamek nie zachował się do czasów współczesnych. Relikty wieży i budynku mieszkalnego są dziś stosunkowo wyraźnie widoczne, ale pozostałe zabudowania nie pozostawiły po sobie żadnych istotnych pozostałości. Czytelne w terenie są natomiast wały ziemne i rowy fosy. Pomimo słabego stopnia zachowania, pozostałości zamku są interesujące, ze względu na wczesne ich porzucenie i utrwalenie stanu z XIII wieku (formy możliwej dla wielu innych zamków rycerskich, które w późniejszych wiekach przeszły bardziej złożony rozwój budowlany). Wstęp na teren zamkowy jest wolny.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Durdík T., Ilustrovaná encyklopedie českých hradů, Praha 2009.
Hrady, zámky a tvrze v Čechách, na Moravě a ve Slezsku. Jižní Čechy, t. V, red. Z.Fiala, Praha 1986.
Záruba F., Počátky šlechtických hradů v Čechách, Plzeň 2025.