Brtnice – zamek

Historia

   Początki zamku Brtnice sięgają XV wieku, kiedy to między rokiem 1423 a 1436 mieszczanie Jihlavy zdobyli i zniszczyli zamek Rokštejn, należący do wspierającego husycki ruch rodu Valdštejnów. Zdeněk z Valdštejna postanowił wówczas właśnie w Brtnicach wznieść nową warownię. Po raz pierwszy została ona wspomniana w źródłach w 1444 roku, lecz z pewnością powstała paręnaście lat wcześniej. Wiadomo, iż w 1436 roku mieszczanie Jihlavy próbowali u margrabiego morawskiego Albrechta Habsburskiego przeciwdziałać budowie zamku.
   W drugiej połowie XV wieku Hynek i Václav Valdštejnowie rozbudowali początkowo niewielki zamek, a kolejne przekształcenia gotycko – renesansowe przeprowadził na początku XVI stulecia Burian z Valdštejna. W XVII wieku, po bitwie pod Białą Górą zamek został skonfiskowany
Valdštejnom, a nowymi właścicielami zostali przedstawiciele włoskiego rodu Collalto, z których pierwszym był cesarski pułkownik Rombaldo. Rozpoczął on stopniowe przekształcanie zamku w wygodniejszą rezydencję, jednak do XVIII wieku zmiany te nie były duże. Znaczące przemiany były dopiero wynikiem wielkiego pożaru z 1760 roku i podjętej po nim odbudowy. Zmieniono wówczas układ i przeznaczenie poszczególnych pomieszczeń oraz zatarto całkowicie cechy obronne zamku. Kolejne przekształcenia  przeprowadzono w XIX wieku w duchu “romantycznego” neogotyku. Członkowie rodu Collalto byli właścicielami rezydencji do 1945 roku, kiedy to zabytek został znacjonalizowany.

Architektura

   Zamek został zbudowany na wzniesieniu i dostosowany do ukształtowania terenu. Początkowo była to prosta, bezwieżowa budowla z nieregularnym obwodem muru obronnego i domem mieszkalnym na południowym wschodzie, usytuowanym w narożniku murów. Od południa zamek zabezpieczono suchą fosą nad którą zapewne przerzucono zwodzony most. Przed fosą prawdopodobnie znajdowało się gospodarcze przedzamcze o zabudowie drewnianej.
   Do końca XV stulecia rozbudowano dawne przedzamcze, wznosząc od strony zachodniej, południowej i wschodniej kurtyny murów i czworoboczną wieżę w narożu południowo – wschodnim. Tą część zamku zabezpieczono także fosą i mostem zwodzonym. Rozbudowie uległ również zamek główny, gdzie powiększono przestrzeń mieszkalną. Wzniesiono wówczas nowe skrzydło w dawnym załamaniu muru po stronie południowo – wschodniej i dodatkowe przedłużono budynek po stronie północnej.
   Przekształcenia z XVI wieku zaowocowały podwyższeniem i powiększeniem zabudowań na zamku górnym oraz wzniesieniem czterech bastei artyleryjskich, po jednej w każdym narożniku dawnego przedzamcza.

Stan obecny

   Znacząco przekształcony w czasach nowożytnych zamek, po drugiej wojnie światowej przez długi czas był zaniedbany i użytkowany w najlepszym razie do celów gospodarczych. Po długich sporach sądowych w końcu w 2014 roku rozpoczęto pierwsze remonty zdewastowanego zabytku, umieszczono też w nim niewielką ekspozycję kowalstwa.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Jizni Morava t.I, Praha 1989.
Strona internetowa wikipedia.org, Brtnice (zámek).