Bouzov – zamek

Historia

   Zamek Bouzov prawdopodobnie został wzniesiony na przełomie XIII i XIV wieku, a jego pierwszym znanym właścicielem był w latach 1317 – 1339 niejaki Búz. Kolejni posiadacze zmieniali się dość często: od połowu XIV stulecia był nim pan z Vildenberka, który w 1382 roku sprzedał warownię margrabiemu Moraw Joštovi (Jodokowi), który natomiast w 1396 roku przekazał Bouzov swemu zwolennikowi Heraltovi z Kunštátu. Dopiero w rękach rodu z Kunštátu  zamek pozostał prawie do końca XV wieku. W roku 1408 synowie Heralta przekazali Bouzov Bočkovi z Podiebradzkiej gałęzi swej rodziny. Możliwe, iż na zamku urodził się późniejszy król czeski Jerzy z Podiebradów, jako iż często pomieszkiwał tutaj jego ojciec Wiktoryn.
   W 1494 roku Boček Kuna z Kunštatu sprzedał okoliczne dobra Hanušowi Haugvicovi z Biskupic. Był on zaufanym i doradcą króla Macieja Korwina, a następnie króla Władysław II Jagiellończyka. Za swoją wierną służbę został morawskim ziemskim hejtmanem (capitaneus terrae Moraviae), najwyższym wówczas urzędnikiem w tej części Czech. Majątek znacznie się już wówczas rozrósł, obejmując zamek i miasto Bouzov, miasto Líšnice i 27 pobliskich wiosek.
    W 1547 roku Bouzov trafił do ​​Prokopa Podstatskiego z Prusinowic, a po jego śmierci został podzielony na dwie części. Większość zamku przejął Jindřich Podstatský, mniejszą część natomiast Jetřich Podstatský. Kolejni właściciele zmieniali się często, dopiero w drugiej połowie XVII wieku František Josef z Hodic zdołał połączyć obie części majątku. Wcześniej, gdyż po 1558 roku, zamek przez pewien czas pozostawał niezamieszkany z powodu pożaru i zniszczeń jakie on wywołał. Nowy właściciel rozpoczął renowację i jednocześnie przebudowę, skutkującą tym, iż zamek zatracił funkcję obronną, a stał się wyłącznie rezydencją mieszkalną. Największe zmiany dotknęły wówczas południowego pałacu zamku górnego.
   W 1696 roku Bouzov zakupił wielki mistrz krzyżacki, Franz Ludwig zu Neuburg, rozpoczynając długi, bo aż do 1939 roku, okres przynależności zamku
do zakonu krzyżackiego. Pod koniec XIX wieku stał się on ulubioną rezydencją arcyksięcia austriackiego i jednocześnie wielkiego mistrza krzyżackiego, Eugeniusza Ferdynanda Habsburga. Arcyksiążę postanowił dokonać jego przebudowy w “romantycznym” neogotyckim stylu. Prace te powierzył architektowi Georgowi von Hauberisser, który drastycznie zmienił wygląd zamku. Ruiny północnego skrzydła zostały rozebrane w 1895 roku, a nowy dwupiętrowy budynek został ukończony w 1897 roku. Następnie od fundamentów wzniesiono skrzydło południowe i ponownie zbudowano okrągłą wieżę główną. Zamek wyposażono w nowoczesne meble i wyposażenie oraz w bieżącą wodę i centralne ogrzewanie.
   W 1939 roku zamek został skonfiskowany przez narodowych socjalistów, którzy urządzili w nim siedzibę dywizji SS. Po drugiej wojnie światowej zabytek nie powrócił już do dawnych właścicieli, lecz został znacjonalizowany.

Architektura

   Zamek z początku XIV wieku składał się z obwodu kamiennych murów obronnych, zbliżonych w planie do owalu. W ich południowej części usytuowano cylindryczną wieżę, flankującą prostą bramę po jej zachodniej stronie. Najstarszą murowaną zabudowę mieszkalną umieszczono przy wewnętrznej ścianie północnej kurtyny muru. Obwarowane przedzamcze rozwinęło się po stronie południowej, zaraz na przeciwko bramy wjazdowej do zamku. Oddzielone było od niego ziemnym wałem i suchą fosą, nad którą przerzucono drewniany most. Zabudowa przedzamcza początkowo była jedynie drewniana i pełniła funkcje gospodarcze.
   W drugiej połowie XIV wieku, w czasach margrabiego Jodoka, wzniesiono drugi, zewnętrzny obwód obronny zamku górnego, a przedzamcze wzmocniono murowaną, czworoboczną wieżą bramną po stronie południowej. Także w początkowym okresie panowania rodu z Kunštátu zwiększono zdolności obronne zamku. W pierwszej połowie XV wieku wieżę bramną i półcylindryczne baszty otrzymał zewnętrzny mur zamku górnego. Baszty wzmocniły głównie stronę północną warowni. Kolejnym wzmocnieniem były dwie cylindryczne baszty przy południowej kurtynie podzamcza, a na koniec całą warownię otoczono dodatkowym obwodem z czterema półokrągłymi basztami i czworoboczną wieżą bramną. Baszty te rozstawiono dość nierównomiernie: jedną od strony północno – zachodniej, jedną od wschodu i dwie przy kurtynie południowej.
   W miarę rozbudowy dbano także o powiększanie przestrzeni mieszkalnej na zamku. Około połowy XV stulecia wzniesiony został budynek w południowej części zamku górnego, tuż przy bramie wjazdowej. W 1499 roku Haugvicovie rozpoczęli budowę domu wschodniego, który połączył się ze skrzydłem północnym i główną wieżą, znacząco pomniejszając wielkość wewnętrznego dziedzińca.

Stan obecny

   Widoczny dzisiaj zamek to w dużej części efekt prac z przełomu XIX i XX wieku. Oryginalne, pierwotne elementy odnaleźć można jedynie w skrzydle wschodnim oraz w obwarowaniach zewnętrznego obwodu zamku górnego i przedzamcza. Jak na czasy końca XIX wieku odbudowę starano się jednak przeprowadzić w miarę zgodnie z historyczną wiarygodnością, poszukując wzorców w innych średniowiecznych, zachowanych budowlach na terenie Czech. Zamek udostępniony jest do zwiedzania od kwietnia do końca października, w godzinach od 9.00 do 15.00/17.00 w zależności od dnia i terminu.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Severni Morava t.II, Praha 1989.