Blansko – Stary i Nowy Zamek

Historia

   Pierwszy zamek, zwany później Starym, został został zbudowany w XIV wieku, aby strzec strategicznie ważnego szlaku z Brna do doliny Blansko. Na początku wojen husyckich król Wacław IV oddał warownię w zastaw panom z Boskovic, w których posiadaniu pozostał aż do wygaśnięcia rodziny w 1597 roku. Vaněk Černohorský z rodu Boskoviców na początku XV wieku stał po stronie cesarza Zygmunta, dlatego w 1423 roku zamek został na pewien czas zdobyty przez wojska biskupa Jana Żeleznego. Kiedy na tron czeski wstąpił Jerzy z Podiebradów, zamek stał się jednym z punktów oparcia króla na Morawach w trakcie walk czesko-węgierskich. Na początku 1470 roku został zdobyty i zniszczony przez wojska króla Węgier Macieja Korwina.
   Zniszczona warownia pozostawała opuszczona aż do 1493 roku, kiedy to z ruiny podnieśli ją bracia Dobeš i Beneš z rodu Boskoviców. Nie jest pewne w jakim stopniu wykorzystali oni starsze obwarowania, a w jakim wzniesiono nową zabudowę. Być może wykorzystane zostały także umocnienia jakie wznieśli Węgrzy w trakcie ostatniego oblężenia.
   W 1597 roku, gdy wymarła męska gałąź Boskoviców, warownię przejął poprzez małżeństwo Maxmilián z Lichtenštejna. W czasach wojny trzydziestoletniej Nowy Zamek długo unikał zbrojnych walk. Dopiero w 1645 roku został przejęty przez Szwedów w trakcie oblężenia pobliskiego Brna. Według tradycji miano go zająć w wyniku nieostrożności strażników grających w kości lub na skutek zdrady ołomunieckiego mieszkańca, który poprosił o otwarcie bramy. Po odejściu Szwedów, około 1655 roku przeprowadzono częściowe naprawy w obawie przed Turkami. W 1706 roku zbudowano nową wieżę, która miała zastąpić starą, zniszczoną podczas szwedzkiego najazdu, lecz w 1842 roku, w trakcie budowy linii kolejowej, została ona obniżona z obawy przed osunięciem w głąb doliny. Wcześniej, gdyż jeszcze w latach 1805-1807 odbyła się romantyczna odbudowa zamku, jednak później popadł on ponownie w zapomnienie, stopniowo ulegając niszczeniu. Dopiero na początku lat 80-tych XX wieku prace remontowe zostały podjęte przez entuzjastów, którzy przejęli zamek pod przewodnictwem Czeskiego Związku Ochrony Przyrody.

Architektura

   Stary zamek składał się z dwóch części: zamku górnego usytuowanego  na końcu skalnej ostrogi, odciętej rowem o 26 metrach szerokości i 7 metrach głębokości, oraz znajdującego się za nim podzamcza. Część górna miała w przybliżeniu kształt prostokąta ze ściętymi wschodnimi narożnikami. Pośrodku niej znajdowało się wzniesienie na którym być może umieszczona była wieża. W północno-zachodnim rogu umieszczono mały dwukondygnacyjny dom mieszkalny.
   Nowy zamek został zbudowany na południowy – wschód od starszej budowli, na miejscu dawnego przedzamcza lub umocnień z czasów oblężenia z 1470 roku. Miał on nieregularny kształt, lekko zbliżony do okręgu, lecz z kątem prostym po stronie północno – wschodniej. Mury obronne posiadały grubość 2,3 do 5 metrów, a od strony wschodniej dodatkowym zabezpieczeniem była szeroka sucha fosa. Brama poprzedzona była późniejszym przedbramiem i flankowana przez masywną, czworoboczną wieżę na północ od niej. Średniowieczne budynki mieszkalno – gospodarcze umieszczono w narożniku północno – wschodnim oraz przy kurtynie zachodniej.

Stan obecny

   Trwające od 1990 roku prace remontowe doprowadziły do odbudowy Nowego Zamku z zachowaniem późniejszej, nowożytnej i “romantycznej” zabudowy. Czynne jest na nim niewielkie muzeum i karczma, odbywają się liczne imprezy kulturalne. Ze Starego Zamku pozostały jedynie niewielkie kamienne relikty oraz widoczny rów i wał ziemny.

pokaż Nowy Zamek na mapie

pokaż Stary Zamek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Jizni Morava t.I, Praha 1989.
Strona internetowa wikipedia.org, Nový hrad (okres Blansko).