Historia
Zamek, czy też gródek Bílá zbudowany został około przełomu XIII i XIV wieku, na niegościnnym i odludnym terenie, w bezpośrednim sąsiedztwie granic Moraw, Śląska i Węgier. Z tego powodu zapewne pełnił funkcję strażniczą, kontrolującą szlak handlowo – komunikacyjny ciągnący się doliną Ostravicy. Nigdy nie został odnotowany w średniowiecznych przekazach pisemnych, co pozostawiło fundatora budowy w sferze domysłów. Mógł nim być miejscowy właściciel ziemski, biskup ołomuniecki lub, co bardziej prawdopodobne, margrabia morawski, do którego należały rozległe terytoria rozciągające się aż do źródeł rzeki Ostravicy.
Zamek funkcjonował w czasie gdy handel i aktywność polityczna między królestwami czeskim i węgierskim wzrosły, a ostatni Przemyślidzi zdobyli tron węgierski. Z pewnością był potrzebny, gdy w początkach XIV wieku granice swego władztwa drogą podbojów i wymuszeń powiększał węgierski możnowładca Máté Csák, a po drugiej stronie granicy rządy utrwalać musiał przedstawiciel nowej dynastii na tronie czeskim, Jan Luksemburski. Również w spokojnym i dostatnim okresie panowania Karola IV Luksemburskiego garnizon na Barańskiej Skale mógł ochraniać szlak handlowo – komunikacyjny, na wypadek pojawienia się w górach rozbójniczych band.
Pod koniec XIV wieku wymiana dóbr na pograniczu czesko – węgierskim niemal ustała, gdy rozgorzał wyniszczający konflikt między margrabiami morawskimi Prokopem i Jodokiem, a górskie szlak popadły w zapomnienie. Przypuszczalnie wówczas lub najdalej w okresie wojen husyckich gródek na Barańskiej Skale został porzucony. Mógł zostać spustoszony na skutek nieznanego najazdu, podpalony przez wycofującą się załogę albo zniszczony na skutek przypadkowego zaprószenia ognia lub spalony od uderzenia pioruna. Później nie podejmowano już nigdy prób jego odbudowy.
Architektura
Niewielki zamek zbudowany został na górze o wysokości 685 metrów n.p.m., usytuowanej w paśmie Zadnich Gór, u zbiegu rzeki Černej Ostravicy i jej lewobrzeżnego dopływu Chladnej Vody. W planie kształt gródka został dostosowany do formy wzniesienia, przez co jego chroniona skalistą, stromą i wysoką skarpą północno – zachodnia długa krawędź była prosta, natomiast od północnego – wschodu do południowego – zachodu obwałowania poprowadzono łagodnym łukiem. W średniowieczu, gdy wzgórze było wylesione, zapewniało ogląd pobliskiej doliny Chladnej Vody na zachodzie, a przy dobrej pogodzie nawet zbieg Černej i Bílej Ostravicy na północnym – zachodzie.
Zewnętrzny pas obwarowań składał się z rowu suchej fosy oraz wału z kamienia i gliny, na południowym – zachodzie przechodzącego w niewielkie narożne spłaszczenie terenu, które mogło zajmować wysunięte dzieło obronne, być może o formie niskiej drewnianej wieży. Byłaby ona dostępna z korony sąsiedniego wału i zabezpieczona od tyłu skalnym klifem. Kolejna budowla obronna w przeciwległym narożniku północo – wschodnim mogla funkcjonować jako brama wjazdowa na teren gródka. Byłaby ona podparta przez rodzaj skalnej półki i flankowała drogę dojazdową oraz drewniany most przerzucony nad fosą. Częściowo wykuty w skale rów miał od 2,2 do prawie 7 metrów szerokości. Głębokość do korony wału sięgała co najmniej 4 metry.
Rdzeń zamku zajmował najwyżej położony fragment terenu o wymiarach około 42 x 16 metrów. Miał on bardzo nierówną powierzchnię, pokrytą skalnymi stopniami i kamiennymi blokami bez śladów wyrównywania. Zabudowa mieszkalno – obronna składać się mogła z dwóch umieszczonych obok siebie prostokątnych budynków o drewnianej lub szachulcowej konstrukcji, wzniesionych zapewne na kamiennej podmurówce. Jeden z nich stanowić mógł dominantę wysokościową całego założenia. Rdzeń zamku otoczono wewnętrzną fosą o półkolistej w planie formie i powtarzającym ten kształt oblicowanym kamieniami wałem lub murem z układanych bez użycia zaprawy kamieni. Jego wysokość ze względu na technikę wykonania nie mogła być zbyt duża, ale stał tuż nad krawędzią rowu fosy. Na północnym – wschodzie w linii obwałowań znajdowała się budowla bramna.
Stan obecny
Obecnie całe wzgórze zamkowe porośnięte jest wysokimi drzewami iglastymi i mocno zerodowane. Nie zachowały się na nim żadne widoczne gołym okiem ślady zabudowań, jedynie czytelne są w terenie obwałowania i rów dawnej fosy, częściowo zniwelowany przez spłukiwane ze zboczy deszcze i topniejący śnieg. Wstęp na teren dawnego gródka jest wolny. Droga do niego wiedzie ścieżką, zaczynającą się przy szosie między wsiami Bílá i Klokočov, przy znaku z napisem Chladná Voda.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Juroš L., Vojkovský R., Bílá. Zbytky hrádku na Skalce v Beskydech jihovýchodně od Frýdlantu nad Ostravicí, Hukvaldy-Dobrá 2012.
Plaček M., Ilustrovaná encyklopedie moravských hradů, hrádků a tvrzí, Praha 2001.
Tichánek J., Šlechtická sídla na Frýdecko – Místecku, Kopřivnice 2005.