Benešov nad Ploučnicí – zamek

Historia

   Miasteczko Benešov pojawiło się w połowie XIII wieku wraz z pobliskim zamkiem Šarfenštejn. Pierwsza wzmianka o nim pochodziła z pierwszej połowy XIV wieku, natomiast informacje o dworze pojawiły się w 1479 roku. Należał on wówczas do Zygmunta z Vartenberga, lecz od 1502 roku dziedzicznie użytkował go mieszczanin, niejaki Tietze. Następnie majątek kupił Mikuláš Trčka z Lípy, który w latach 1511-1515 dokonał niewielkiej rozbudowy dworu.
  
W 1515 roku Benešov został nabyty przez możną rodzinę Salhausen z Miśni, która została przyjęta w grono czeskiej szlachty. W latach 1522 – 1524 Bedřich (Fridrich) Salhausen wzniósł swą nową siedzibę, zwaną później zamkiem Górnym. Rozbudowy o zamek Dolny dokonał jego syn, Hanuš, w okresie 1540-1544. Po śmierci Bedřicha w 1562 roku połową miasta i zamkiem Dolnym władał Hanuš, a drugą połową Benešova i Górnym zamkiem Bedřich (Fridrich) młodszy. Trzeci brat, Jáchym, nie otrzymał niczego przy podziale własności.
   W 1571 roku na zamku wybuchł pożar dokonując znacznych zniszczeń także w części miasta. Remont doprowadził do przebudowy zamku w renesansową rezydencję. Gdy pięć lat później zmarł Hanuš, schedę po nim przejął jego syn Antonin, który wzniósł na zamku Dolnym nowe skrzydło dla swego brata Wolfa.
   Na początku XVII wieku zamek Dolny nabył powiernik Albrechta z Valdštejnu, hrabia Vilém Kinský z Vchynic. Został on zamordowany w 1634 roku, a jego majątek skonfiskowano i sprzedano cesarskiemu generałowi hrabiemu Janowi z Aldringen. Nowi właściciele rezydowali jednak w innych posiadłościach, a oba zamki w Benešovie służyły jedynie jako letnie rezydencje. Później znajdowały się tu mieszkania ich popleczników, głównie urzędników i pracowników leśnych. Dzięki temu kompleks budynków uniknął poważniejszych przekształceń.

Architektura

  Zamek Górny z początku XVI wieku składał się z prostokątnego, dwupiętrowego budynku mieszkalnego, do którego od strony północno – zachodniej przystawiona była cylindryczna wieża. Była ona wraz z murem po stronie północnej, częścią starszych obwarowań miejskich. Przed obwarowaniami znajdował się przekop ponad którym przerzucany był zwodzony most prowadzący do zamkowej furty. Po południowej stronie budynku wydzielono dziedziniec, który zamknięto murem od strony miasta i zamku Dolnego. Po stronie południowo wschodniej do budynku przystawiono w 1540 roku ośmioboczną wieżyczkę z klatką schodową, natomiast po stronie północno – wschodniej wysuniętą przed obwód obronny czworoboczną wieżę mieszkalną. Pomieszczenia w zachodniej części budynku zwieńczone były sklepieniami kolebkowymi i pełniły najpewniej funkcje gospodarcze. Komnaty na górnym piętrze były już przykryte drewnianymi stropami, a ich funkcje były mieszkalne.
   Drugi budynek wzniesiono w 1543 roku po wschodniej stronie dziedzińca. Także on posiadał wieżyczkę z klatką schodową od strony majdanu. Początkowo pełnił funkcje gospodarcze. W przyziemiu posiadał dwa duże pomieszczenia w części północnej, rozdzielone wąską sienią przechodnią od małego pomieszczenia po stronie południowej. Wszystkie te pomieszczenia poza sienią była sklepione krzyżowo.
   Zamek Dolny wzniesiony został jako prostokątny budynek z dłuższą osią na linii zachód – wschód. Komunikację pionową zapewniała w nim klatka schodowa, umieszczona częściowo w ryzalitowej wieży, przystawionej do południowej fasady. Po południowej stronie umieszczono tzw. Pałac Wolfa, najmniejszy budynek zamkowego kompleksu o kształcie litery “L”. Połączono go z głównym budynkiem zamku Dolnego poprzez zadaszony korytarz, przymocowany do pierwszego piętra.

Stan obecny

   Zamek w Benešovie nad Ploučnicí to obecnie jeden z najznamienitszych przykładów renesansowej budowli na terenie Czech, jednak znaleźć można również wiele elementów późnogotyckich, z których najbardziej rzuca się w oczy wieża północno – zachodnia, pozostałość po pierwotnych obwarowaniach miejskich. Cały kompleks zamkowy, jako narodowy pomnik kultury, udostępniony jest do zwiedzania w sezonie turystycznym trwającym od 31 marca do 31 października. Poza tym okresem zamek jest dostępny dla wycieczek jedynie po wcześniejszym uzgodnieniu z administracją zabytku. Wewnątrz dla zwiedzających przygotowano wystawy mebli, porcelany, zbroi, obrazów, grafiki i innych przykładów rzemiosła artystycznego, przywołujące wyobrażenie o życiu drobnej szlachty w XVI i XVII wieku.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Anderle J., Brych V., Chotěbor P., Durdík T., Fišera Z., Procházka Z., Rykl M., Slavík J., Svoboda L., Úlovec J., Encyklopedie českých tvrzí, t. 1, Praha 1998.

Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Severni Cechy t. III, Praha 1984.
Strona internetowa hrady.cz, zámek Benešov nad Ploučnicí.