Bečov nad Teplou – zamek

Historia

   Zamek  górujący nad osadą Bečov został wzniesiony na początku XIV wieku, jako lenno korony czeskiej. Chronił on ważnego skrzyżowania szlaków, łączących między innymi Loket, Cheb i Pilzno. Założono go w centrum ziem na których wydobywano srebro, cynę i inne metale, kolonizowanych już od XII wieku przez ród Osek. W 1314 roku stanowił siedzibę Boreša z Oseka i Rýzmburka, a w 1399 roku jeden z jego potomków wydał przywilej lokacyjny dla miasta Bečova, rozwijającego się z pierwotnej podzamkowej, słowiańskiej osady. W 1407  roku warownia została sprzedana Oldřichowi Zajícovi z Házmburka, który już w 1411 odsprzedał go burgrabiemu miśnieńskiemu Jindřichovi Starszemu z Plavna. Należał on do frakcji opozycyjnej do króla Wacława IV, a następnie husytów, przez co Bečov został w 1430 roku splądrowany przez oddziały Jakoubka z Vřesovic. Nie zajęli oni jednak na stałe zamku, który w 1437 roku został sprzedany za 2500 kop groszy Matějowi Šlikovi z Holíč. Władał on Bečovem do końca XV stulecia.
   W 1495 roku warownia przeszła w ręce rodu Pluhów z Rabštejna, który dokonał jego przebudowy, przekształcając Bečov w gotycko – renesansową rezydencję. Nowi właściciele stali na czele opozycji przeciwko Ferdynandowi I Habsburgowi, obawiając się zajęcia wielkich zysków z pobliskich kopalń cyny. W Bečov nad Teplou miały zebrać się oddziały pod wodzą Kašpara Pluha, aby zapobiec inwazji wojsk cesarskich na Czechy, jednak wiele z oczekiwanych wojsk nie dotarło
. Po porażce niemieckich protestantów w bitwie pod Mühlberg w 1547 roku, Kašpar Pluh z Rabštejna został skazany na karę śmierci i konfiskatę mienia, lecz uratował się uciekając do Miśni, pozostając tam aż do śmierci Ferdynanda I i jego syna Maksymiliana II. Pod koniec życia powrócił do Czech, gdzie zmarł w 1585 roku. W międzyczasie zamek parokrotnie zmieniał właścicieli, z których najdłużej w latach 1558 – 1597 dzierżyli go Šlikové z Holíče.
   Koniec rozkwitu Bečova nastąpił w okresie wojny trzydziestoletniej. Początkowo zamek został obsadzony wojskami Ernsta von Mansfelda, będącego na służbie książąt protestanckich, a w 1624 roku skonfiskowany w zamian za udział w buncie i sprzedany cesarskiemu sekretarzowi Gerhardowi z Questenberka. W 1648 roku Bečov zdobył szwedzki generał Königsmarck, w wyniku czego zamek został poważnie uszkodzony i służył następnie jako magazyn gospodarczy. Gdy w 1752 roku Questenberkowie wymarli, zdewastowaną rezydencję nabył Dominik Andrzej II z Kounic i Rietbergu, piszący się jednak za poprzednimi właścicielami z Questenberka. W tym samym roku Maria Teresa nadała Dominikowi wszystkie prawa królewskie do zamku, który stał się rodową siedzibą Questenberków, aż do końca drugiej wojny światowej. Nowi właściciele porzucili zrujnowaną średniowieczną warownię, zamieszkując w nowym, barokowym skrzydle przy dolnej bramie.

Architektura

   Zamek założono na wzgórzu wznoszącym się na kierunku z południowego – wschodu na północny – zachód. Głównym elementem budowli z pierwszej połowy XVI wieku była umieszczona w najwyższym punkcie skalnej ostrogi para czworobocznych wież: mniejszej, starszej, północno – wschodniej i większej po stronie północno – zachodniej. Ta ostatnia była późnogotyckim, masywnym donżonem o wymiarach 15,6 x 16 metrów, pełniącym funkcje mieszkalne, reprezentacyjne i obronne. Posiadała ona ponad przyziemiem trzy górne piętra, a poniżej jedną kondygnację piwniczną. We wschodniej wieży umieszczono natomiast kaplicę z bogatymi polichromiami ściennymi, konsekrowaną w 1400 roku. Pomieszczenia na wyższych piętrach obu budowli połączone były późnogotyckimi portalami i wyposażone w wykusze. Obie wieże zostały połączone mniejszym skrzydłem z piwnicą częściowo wyżłobioną w skale, parterem i pierwszym piętrem. Sala na parterze była również częścią wejściową całego górnego zamku.
   W południowo – wschodniej części obwodu murów obronnych, na niewielkim skalnym wzniesieniu zbudowano cylindryczną wieżę ostatecznej obrony, czyli stołp. Najpewniej była to najstarsza część zamku. Jej średnica wynosiła 11 metrów i nie była ona bezpośrednio połączona z murami, które okrążały ją w bliskiej odległości od strony południowej. Prawdopodobnie z ich poziomu można się było dostać drewnianym gankiem do wnętrza wieży.
   W bliskiej odległości stołpu, przy kurtynie zachodniej w pierwszej połowie XVI wieku wzniesiono czworoboczny budynek mieszkalny, tzw. Dom Pluhów. W północnej części dom ten mieścił także kuchnię zamkową. Stanął on na miejscu starszej budowli, prawdopodobnie pierwszego domu mieszalnego z najwcześniejszego okresu funkcjonowania zamku.
   Obwarowane podzamcze rozciągało się po wschodniej stronie zamku. By przebyć drogę do zamku górnego trzeba było pokonać trzy lub cztery bramy oraz prawdopodobnie drewniany most zwodzony przerzucony ponad suchą fosą.

Stan obecny

   Zachowany do dzisiaj zamek pomimo licznych zniszczeń i przekształceń posiada wiele elementów średniowiecznych i renesansowych. W najlepszym stanie przetrwał późnogotycki donżon oraz czworoboczna wieża północno – wschodnia. Z cylindrycznego stołpu zachowały się jedynie dolne partie, a tzw. Dom Pluhów uległ całkowitej przebudowie w okresie baroku. Wewnątrz odnaleźć można wiele pierwotnych detali architektonicznych ze wspaniałymi portalami wejściowymi na czele. Zamek udostępniony jest do zwiedzania przez cały tydzień w godzinach od 9.00 do 16.00 oraz od 9.00 do 17.00 w sierpniu. Krótsze godziny wejściowe mogą obowiązywać w miesiącach kwietniowych.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Hrady zamky a tvrze v Cechach na Morave a ve Slezsku, red. Fiala Z., Zapadni Cechi t.IV, Praha 1989.
Menclová D., České hrady, Praha 1972.

Strona internetowa hrady.cz, hrad Bečov nad Teplou.