Usk – zamek

Historia

    Pierwotny zamek w Usk został wzniesiony przez normańskich najeźdźców pod koniec XI lub na początku XII wieku. Obok niego wyrosła również osada, która służyła potrzebom garnizonu. Została ona zbudowana na terenie dawnego fortu legionowego, chronionego przez rów i wał ziemny. Dokładna data budowy zamku nie jest znana, warownia po raz pierwszy została wspomniana w źródłach dopiero w 1138 roku, w związku z jej zajęciem przez Walijczyków. Usk zostało odbite przez Gilberta de Clare, pierwszego earla Pembroke, a następnie wzmocnione przez jego syna, Ryszarda de Clare, drugiego earla Pembroke, który wzniósł kamienny donżon. Pomimo tego zamek został ponownie zdobyty przez Walijczyków w 1174 roku i pozostał w ich rękach przez  kolejne dziesięć lat.
    Ryszard zginął w 1176 roku, nie pozostawiając męskiego potomka. Z tego powodu jego majątek został odziedziczony przez młodą córkę, Izabelę de Clare. Podczas jej małoletności zamek zarządzany był przez Koronę, a król Henryk II wydał ponad 10 funtów na jego naprawę. Cztery lata później Izabela poślubiła Williama Marshala, earla Pembroke i to on rozpoczął poważna przebudowę Usk. Wzniósł Wieżę Garnizonową i sąsiednią Wieżę Okrągłą oraz zmodernizował drewnianą palisadę na kamienny mur obronny. Kolejne ulepszenia zostały dokonane na przełomie XIII i XIV wieku przez Gilberta de Clare, earla Gloucester i jego syna, zwanego także Gilbert. Ten ostatni zginął w bitwie pod Bannockburn w 1314 roku, pozostawiając w Usk wdowę, hrabinę Matyldę, która zarządzała zamkiem do swej śmierci w 1320 roku. Następnie Usk przeszedł w ręce szwagierki, Elizabeth de Burgh. Dokonała ona licznych napraw, wzmocniła zwłaszcza obronę przedzamcza. Wynikało to z pewnością z udziału jej męża, Rogera Dammory, w buncie hrabiego Lancaster przeciwko królowi Edwardowi II i jego znienawidzonemu faworytowi Hugonowi Despenser. W 1322 roku bunt został zdławiony, Roger zginął, a Elżbieta została uwięziona. W tym czasie Usk stał się własnością Hugona Despensera. Elżbieta odzyskała go w 1327 roku po upadku Edwarda II.
    Na początku XV wieku w Walii wybuchło wielkie powstanie rdzennej ludności. W 1402 roku zamek Usk został oblężony przez siły Owaina Glyndŵra, pozostał jednak niezdobyty, mimo iż miasto zostało złupione i spalone. Kolejny atak nastąpił w 1405 roku, lecz i tym razem obrońcy, dowodzeni przez lorda Richarda Graya z Codnor i Dafydd Gam, odparli atak. Zachęceni zwycięstwem wyszli z warowni i pokonali Walijczyków w bitwie pod Pwll Melyn, zaledwie kilkaset metrów od zamku. Po buncie Usk weszło w skład księstwa Lancaster, a po przywróceniu stabilności w kraju nie było potrzeby przeprowadzania dalszych renowacji i modernizacji zamku. Przetrwał on angielską wojnę domową z niewielkimi zniszczeniami, a ostatecznie został przebudowany w 1680 roku na rezydencję mieszkalną.

Architektura

    Zamek został wzniesiony na planie zbliżonym do owalu. W połowie XII wieku jego jedynym murowanym elementem była czworoboczna wieża w południowo – wschodniej części obwodu, opisywana czasem jako donżon. Składa się ona z dwóch pięter ponad piwnicą – przyziemiem i do dziś posiada dwa dwudzielne, romańskie okna w południowej ścianie. Prawdopodobnie pełniła ona jednak rolę wieży bramnej, a nie donżonu, gdyż w jej wschodniej ścianie znajduje się arkada, którą później zablokowano. Zapewne pierwotnie wieża bramna miała jedno pomieszczenie nad przejazdem, a drugie piętro zostało dodane w XIII wieku. Dodane zostały wówczas także drzwi, aby połączyć wieżę z dobudówką latrynową w południowo-zachodnim rogu.
    Na początku XIII wieku wzniesiony został  kamienny mur obronny w miejsce wcześniejszych, drewniano – ziemnych obwarowań. William Marshal wzmocnił także zamek cylindryczną Wieżą Garnizonową (Garrison Tower) w południowo – zachodniej części obwodu oraz położoną na południe od niej Wieżą Okrągłą (Round Tower). Wieża Garnizonowa posiadała cztery kondygnacje i broniła odcinka od strony miasta. Pierwotnie wejście do niej znajdowało się na poziomie pierwszego piętra, do którego prowadziły drewniane schody. Dolne dwa piętra wyposażono w otwory strzelcze, podczas gdy górne dwa w wąskie, ostrołukowe okna. Komunikację wewnętrzną zapewniały spiralne schody, którymi dostać się można było na górny chodnik obronny zwieńczony krenelażem. Ostatnia kondygnacja wieży oraz krenelaż zostały dodane w nieco późniejszym czasie, zapewne przez Gilberta III de Clare. Kolejna wieża zwana północną (North Tower) została wzniesiona jak sama nazwa wskazuje po stronie północnej i miała kształt podkowiasty.
    W latach 1308-1309 wzniesiony został prostokątny budynek przy kurtynie północnej, zwany “komnatą hrabiny” (Countess’s Chamber). Kolejne budynki mieszkalne i gospodarcze zostały zbudowane w czasach rządów wdowy po Glibercie de Clare, Matyldy. Powstała wówczas prostokątna hala i kaplica po północnej stronie zamku. Elżbieta de Burgh i jej mąż kontynuowali prace nad zamkiem, wznosząc wykuszowe okno obok komnaty hrabiny. Na przedzamczu wybudowano nową, południową wieżę bramną i dwa mosty zwodzone, a fosę oczyszczono. Obwarowane przedzamcze chroniło wówczas zamek od strony wschodniej i południowej. Posiadało przynajmniej jedną narożną, cylindryczną wieżę po stronie południowej i kolejne bramy po stroni północnej i wschodniej. Znajdowała się na nim zabudowa gospodarcza, między innymi stajnie.

Stan obecny

    Zamek przetrwał do czasów współczesnych w formie czytelnej, trwałej ruiny. Zachował się praktycznie cały obwód obronny zamku górnego za wyjątkiem wieży południowej oraz wieża bramna i wieża narożna na terenie dawnego przedzamcza. W nieco gorszym stanie widoczna jest północna zabudowa mieszkalna, nie zachowała się kaplica zamkowa. Warownia w Usk znajduje się w rękach prywatnych, lecz udostępniona jest do zwiedzania, w okresie letnim urządzane są w niej imprezy plenerowe.

jeśli zwiedziłeś  powyższy zabytek, oceń:
[rate]

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego