Tywyn – kościół św Cadfana

Historia

   Według kroniki Brut y Tywysogion pierwotna świątynia w Tywyn została zniszczona przez wikingów w 963 roku. Obecny kościół św. Cadfana został wzniesiony w XII wieku, a w kolejnych dwóch stuleciach rozbudowany o wieżę, transept i nowe prezbiterium. W 1693 roku zawaliła się kościelna wieża, niszcząc południowe ramię transeptu i część południowej ściany prezbiterium. W latach 1735-1737 zbudowano nową wieżę, jednak wzniesiono ją po zachodniej stronie nawy, która jednocześnie została skrócona. W trakcie renowacji z lat 1881-1884 wieżę tą rozebrano, podniszczone prezbiterium i ramiona transeptów gruntownie przebudowano, a na ich przecięciu wzniesiono nową wieżę.

Architektura

   Kościół pod koniec średniowiecza składał się z trójnawowego korpusu o formie bazyliki, prostokątnego prezbiterium od strony wschodniej, północnego i południowego ramienia transeptu oraz niskiej, czworobocznej wieży na przecięciu naw. Korpus posiadał cztery przęsła długości, rozdzielone na nawy półkolistymi arkadami osadzonymi na masywnych, kolistych w przekroju, pozbawionych kapiteli kolumnach. Najstarsze okna były bardzo wąskie, półkoliście zamknięte, rozglifione do wnętrza. W XIII i XIV wieku w transepcie i prezbiterium wprowadzono już otwory o ostrołucznych zwieńczeniach. Wewnatrz zarówno nawę główną jak i nawy boczne przykryto drewnianą, otwartą więźbą dachową.

Stan obecny

   Pierwotnie nawa była o około 4 metry dłuższa w kierunku zachodnim. Nie licząc tej różnicy obecny układ budowli odpowiada jej średniowiecznemu wyglądowi, jednak XII-wieczna, zabytkowa substancja znajduje się tylko w nawie głównej i nawach bocznych, a XIII/XIV-wieczna w północnym ramieniu transeptu, częściowo w ramieniu południowym i w północnej ścianie prezbiterium. W północnych ścianach transeptu i prezbiterium zachowały się oryginalne otwory okienne, podobnie jak część okienne w ścianach wzdłużnych korpusu. Reszta to już w dużym stopniu wynik XIX-wiecznych renowacji, włącznie z całkowicie współczesną kruchtą i zakrystią.
   Wewnątrz kościoła zobaczyć można dwa rzeźbione kamienie z VIII/IX stulecia. Na kamieniu z Cadfan (Cadfan Stone) znajdują się najwcześniejsze napisy w języku walijskim: “Tegrumui poślubiona żona Adgana (leży) w pobliżu But Marciau”, “doczesne szczątki trzech”, “Cun, żona Celena, strata i żal pozostaje”, “doczesne szczątki czterech”. Na drugim kamieniu widnieje u góry otwór, w którym pierwotnie wbity był kołek wyznaczający dzięki słońcu czas. Ponadto w kościele zobaczyć można XIV-wieczny nagrobek księdza oraz rycerza Gruffuda ap Adda.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Salter M., The old parish churches of North Wales, Malvern 1993.

Wooding J., Yates N., A Guide to the churches and chapels of Wales, Cardiff 2011.
Strona internetowa britishlistedbuildings.co.uk, Church of St Cadfan A Grade I Listed Building in Tywyn, Gwynedd.
Strona internetowa coflein.gov.uk, Tywyn 4 St Cadfan’s church, Tywyn.