Tintern – opactwo

Historia

    Opactwo Tintern zostało ufundowane w 1131 roku przez Waltera de Clare, lorda Chepstow. Był to drugi konwent cysterski w Brytanii, a pierwszy na terenie Walii. Mnisi przybyli z klasztoru L’Aumône, w diecezji Chartres we Francji. Postępowali oni według reguły świętego Benedykta, a ich głównymi, surowymi zasadami były: posłuszeństwo, ubóstwo, czystość, milczenie, modlitwa i praca. Wiele ziem po obu stronach rzeki Wye zostało podarowanych opactwu. Zostały one podzielone na jednostki rolnicze lub folwarki (grange), na których miejscowi ludzie pracowali i świadczyli usługi. Najbardziej hojnym darczyńcom opactwa był Roger Bigod III, lord Chepstow, dzięki któremu w 1269 roku rozpoczęła się monumentalna przebudowa kościoła klasztornego. Jeszcze wcześniej, gdyż w latach 20-tych XIII wieku rozpoczęto modernizację krużganków i skrzydła mieszkalnego. Ostatecznie gotycka przebudowa zakończyła się w pierwszej połowie XIV wieku, a wielki klasztor mógł wówczas pomieścić około dwudziestu mnichów i pięćdziesięciu braci świeckich.
    Tintern było jednym z niewielu walijskich opactw, które uniknęło zniszczeń spowodowanych wojnami Edwarda II. Niewątpliwie wynikało to z faktu, że zajmowało oddalone, odosobnione miejsce. Wiadomo jedynie, że Edward II przebywał w opactwie przez dwie noce w 1326 roku, kiedy uciekał przed armią Rogera Mortimera. W połowie XIV wieku opactwo przeżywało trudności z powodu braku ludzi, wymarłych z powodu “czarnej śmierci”, a na początku XV wieku pojawiły się kłopoty finansowe w wyniku walijskiego powstania Owaina Glyndŵra. Konwent ratował się pieniędzmi z ofiar pielgrzymów, którzy przybywali do opactwa, jako że w jego kaplicy znajdowała się figura Matki Boskiej Dziewicy, która, jak sądzili pielgrzymi posiadała cudowne moce.
    W 1535 roku roczny dochód opactwa został wyceniony na 192 funty, co czyniło Tintern najbogatszym klasztorem w Walii. Mimo to zostało ono objęte pierwszym Aktem Likwidacyjnym (Act of Suppression) króla Henryka VIII, który rozwiązał wszystkie domy zakonne nie osiągające rocznego dochodu w wysokości 200 funtów. Budynki rozwiązanego klasztoru przyznano Henrykowi Somersetowi, earlowi Worcester w 1549 roku. Rozebrał on dachy by pozyskać cenny ołów, co rozpoczęło degradację średniowiecznej zabudowy. W ciągu następnych dwóch stuleci zainteresowanie Tintern było niewielkie. W XVII i XVIII wieku ruiny były zamieszkane przez robotników z miejscowych fabryk. W połowie XVIII wieku modne stało się odwiedzanie “romantycznych” i malowniczych miejsc, a pierwsze prace zabezpieczające i badawcze podjęto dopiero na początku XX wieku.

Architektura

    Kościół klasztorny z drugiej połowy XIII wieku został wzniesiony w stylu angielskiego gotyku dekoracyjnego i porzucił cysterską prostotę wcześniejszej świątyni z XII wieku. Była to świątynia w formie bazyliki na planie krzyża, składająca się z trzech naw korpusu, północnego i południowego ramienia transeptu i prostokątnego, trójnawowego prezbiterium. W jego wschodniej części znajdował się rząd kaplic, po dwie kaplice umieszczono także we wschodnich częściach transeptów. Kościół nie posiadał dużej wieży, a jedynie niewielką sygnaturkę na linii przecięcia naw. W 1330 roku pomiędzy czwartą a piątą parą filarów nawy umieszczono wspaniałe kamienne lektorium, oddzielające część kościoła przeznaczoną dla świeckich od części dostępnej tylko dla zakonników. Wokół chóru w centralnej części kościoła, cztery masywne filary podtrzymywały krzyżujące się arkady. Wewnątrz nich stały drewniane stalle, czyli siedziska dla mnichów. Dalej znajdował się ołtarz, wokół którego boczne nawy zapewniały drogę dla procesji. Wejście do kościoła znajdowało się po zachodniej stronie, przez główny portal i dalej przez lektorium, albo korzystano z tak zwanych nocnych schodów w północnym transepcie, które prowadziły do dormitorium i były używane w czasie nocnych nabożeństw. Obok nich dolny portal prowadził do zakrystii.
    Zabudowa klasztorna w Tintern znajdowała się wyjątkowo po północnej stronie kościoła, a nie po południowej, jak to najczęściej bywało. Do nawy północnej przylegał kwadratowy, główny wirydarz otoczony krużgankami, które zapewniały możliwość dojścia do większości budynków, bez potrzeby wychodzenia na niekorzystne warunki pogodowe. Krużganki przykryte były dachem pulpitowym podtrzymywanym przez rzędy kolumn zakończonych arkadami w postaci trójliści. W północnej części znajdowało się lawatorium, gdzie zakonnicy mogli umyć ręce przed posiłkami.
    Po zachodniej stronie głównego wirydarza znajdowało się XIII-wieczne skrzydło zachodnie z przedsionkiem dobudowanym pod koniec tamtego stulecia i będącym głównym wejściem na teren klasztoru. W skrzydle tym mieścił się refektarz i dormitorium braci świeckich oraz rodzaj recepcji (parlour) zaraz za przedsionkiem.

    Narożny, zachodni fragment skrzydła północnego zajmowała kuchnia klasztorna. Umieszczono ją dokładnie pomiędzy wspomnianym już refektarzem braci świeckich, a położonym po jej wschodniej stronie głównym refektarzem zakonników, dzięki czemu mogła sprawnie obsługiwać oba budynki. Kuchnia podzielona była na dwa pomieszczenia, w jednym z nich znajdował się odpływ na odpadki usuwane do rynsztoka. Główny refektarz, czyli jadalnia zakonników, był dużym budynkiem na planie prostokąta z dłuższymi ścianami na linii północ – południe, przeprutymi wielkimi, ostrołukowymi, gotyckimi oknami. Wewnątrz tylko raz dziennie gromadzili się zakonnicy na posiłek złożony z chleba, warzyw i piwa lub ryb i jaj w dni postne. W ścianie refektarza umieszczono dwie nisze służące do mycia i przechowywania naczyń, a schody prowadziły do ambony z której czytano w czasie posiłków. Po wschodniej stronie refektarza znajdował się dużo mniejszy, prostokątny, sklepiony, ogrzewany budynek. Było to jedyne poza kuchnią i infirmerią, stale ogrzewane pomieszczenie. Kominek znajdował się przy północnej ścianie. Górną kondygnację prawdopodobnie zajmowało małe archiwum, gdzie w suchym miejscu przetrzymywano najważniejsze dokumenty klasztorne.
    Północno – wschodni narożnik głównego wirydarza zajmował duży prostokątny budynek z tak zwanym pomieszczeniem dziennym. Był to jeden z najstarszych murowanych obiektów w klasztorze, gdyż pochodził z końca XII, początku XIII wieku. Około 1250 roku został rozbudowany, a wnętrze uzyskało sklepienia podtrzymywane rzędem pięciu ośmiobocznych kolumn. Od wschodu budynek posiadał aneks z latrynami i kanał ściekowy odprowadzający nieczystości. Górna kondygnacja zajmowana była przez sypialnię zakonników – dormitorium, z której prowadziło przejście do północnego transeptu kościoła. Od strony południowej z budynkiem sąsiadował korytarz prowadzący do drugiego wirydarza oraz dalej niewielka, prostokątna sala (parlour).
    Pomiędzy północnym transeptem kościoła i budynkiem dziennym umieszczono niewielką zakrystię i dużo większy kapitularz. Dostępny był on przez bogato zdobione wejście od strony krużganków, a jego sklepienie podtrzymywało osiem filarów. Wewnątrz na kamiennych ławach umieszczonych przy ścianach, gromadzili się mnisi pod przewodnictwem opata by słuchać czytań z reguły zakonnej oraz radzić nad problemami i sprawami codziennymi klasztoru. Południowe dwa pomieszczenia, zwieńczone sklepieniami krzyżowo – żebrowymi, zajmowane były przez zakrystię i niewielką bibliotekę.

    Na północ od prezbiterium kościoła znajdował się drugi, także otoczony krużgankami, wirydarz infirmerii. Od XIV wieku prowadził do niego, bezpośrednio z kościoła, zadaszony korytarz. Po wschodniej stronie znajdował się budynek infirmerii, z zewnątrz posiadający formę bazyliki z oknami clerestorium ponad bocznymi nawami. Był on zarezerwowany dla chorych i starych zakonników, dlatego musiał zostać wzniesiony nieco na uboczu. Wewnątrz nawy boczne zostały poprzegradzane drewnianymi ściankami działowymi, tworząc osobne, ogrzewane kominkami cele. W osobnym aneksie po stronie północnej znajdowały się latryny. Sąsiadowały one z kompleksem budynków kuchni infirmerii, który powstał dopiero w XV wieku. W ich wnętrzu kilka palenisk zapewniało posiłki zarówno chorym, jak i mieszkańcom pomieszczeń opata.
    Prostokątny w planie dom opata powstał już pierwszej połowie XIII wieku, w najbardziej wysuniętej na północny – wschód części klasztoru. Był to budynek w którym przełożony konwentu mógł przyjmować gości i dobroczyńców klasztoru. W XIV wieku dobudowana została do niego kaplica. Pierwotnie opat mieszkał razem z innymi zakonnikami, lecz już w XIII stuleciu miał prywatne, osobne pomieszczenia przy wirydarzu infirmerii. W XIV wieku po jego północnej stronie wzniesiono całkiem nowy budynek dla opata, łączący dwa wcześniej opisane.

Stan obecny

    Kościół klasztorny w Tintern, pomimo iż znajduje się w postaci trwałej ruiny,  jest dziś jednym z najlepiej zachowanych na terenie Walii, a także jednym z najbardziej malowniczych. Co więcej jest wybitnym przykładem XIII-wiecznego angielskiego gotyku dekoracyjnego. Niestety niewiele przetrwało z zabudowań klasztornych, pozostały jedynie fragmentu ogrzewanego budynku, refektarza, budynku dziennego, zachodniego skrzydła z przedsionkiem i kaplicy domu opata. Z pozostałej zabudowy przetrwały jedynie fundamenty.
    Zabytek otwarty jest od 1 marca do 30 czerwca codziennie od 9:30 do 17:00, od 1 lipca do 31 sierpnia codziennie od 9.30 do 18.00, od 1 września do 31 października codziennie od 9.30 do 17.00, od 1 listopada do 31 marca, od poniedziałku do soboty w godzinach 10:00-16:00, a w niedzielę między 11:00 a 16:00.

jeśli zwiedziłeś  powyższy zabytek, oceń:
[rate]

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego