Historia
Grobowiec został wzniesiony w okresie neolitu, około 4000-3000 roku p.n.e. Służył jako miejsce wspólnego pochówku wczesnorolniczych społeczności, których osiadły od niedawna tryb życia pozwalał zorganizować prace budowlane nad zaawansowanymi konstrukcjami. Być może pełnił także funkcje ceremonialne, jako miejsce spotkań i obrzędów, bowiem ciała zmarłych prawdopodobnie pozostawały odsłonięte, zanim kości przeniesiono do komory grobowej. Schyłek użytkowania megalitycznych grobowców nastąpił około 2500 roku p.n.e., podczas nadchodzącej epoki brązu.
Architektura
Grobowiec usytuowany został w pobliżu czoła doliny Waycock, na terenie łagodnie opadającym ku północnemu – wschodowi. Składał się z trapezowatej w planie komory, umieszczonej wewnątrz podłużnego kopca, utworzonego z mniejszych kamieni i ziemi. Kopiec prawdopodobnie miał około 24-27 metrów długości i 11-12 metrów szerokości, przy czym komora grobowa zajmowała jego wschodni kraniec. Podobnie jak kurhan, była orientowana dłuższą osią ze wschodu na zachód, z wejściem skierowanym na wschód, znajdującym się tuż przy brzegu kopca. Przed nim znajdować się mógł niewielki dziedzińczyk, ujęty klinowato wysuniętymi narożnikami czołowej części kurhanu.
Grobowiec w St Lythans prawdopodobnie przypominał megalityczny pochówek Tinkinswood, zarówno pod względem kształtu kopca, zbliżonych rozmiarów, jak i usytuowania komory grobowej. Grobowiec w Tinkinswood miał umocnione krawędzie, oblicowane kamieniami układanymi bez użycia zaprawy, tworzącymi mur o pierwotnej wysokości od 1 do 3 metrów i grubości około 1,5 metra. Jego zadaniem była ochrona zwartości konstrukcji kurhanu i zapobieganie obsunięciom, dlatego prawdopodobne wydaje się, iż podobnie musiał być zabezpieczony kopiec w St Lythans.
Komora grobowa miała minimalną wewnętrzną wysokość 1,8 metra. Jej wymiary wynosiły około 2,5 x 1,5 metra. Składała się z dużych, ustawionych dłuższymi bokami pionowo kamieni, które tworzyły ściany, a także z kamiennej płyty o wadze do 35 ton, pełniącej rolę stropu. Kamień wierzchni, opadający od południowego – wschodu do północnego – zachodu, uzyskał długość 4 metrów, szerokość 3 metrów i 0,6 metra grubości. Wnętrza dwóch zwróconych do siebie, prostokątnych kamieni bocznych zostały wygładzone, a na górze tylnego kamienia pozostawiono trójkątny otwór, podobny do występujących w innych dolmenach, takich jak Trethevy Quoit w Kornwalii.
Stan obecny
Grobowiec zwany obecnie Maesyfelin lub Gwal y Filias, składa się z trzech pionowych kamieni i kamiennej płyty pełniącej rolę stropu. Kopiec uległ prawie całkowitemu rozproszeniu, na skutek erozji spowodowanej zapewne przez wypasanie bydła. Jedyną widoczną gołym okiem pozostałością po nim jest niewielkie wybrzuszenie terenu wokół dolmenu. Wstęp na teren zabytku jest wolny. Znajduje się on na łące przy drodze łączącej St Lythans z Dyffryn.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Castleden R., Neolithic Britain: New Stone Age sites of England, Scotland and Wales, London 1992.
Newman J., The buildings of Wales, Glamorgan, London 1995.
The Royal Commission on Ancient and Historical Monuments in Wales, An Inventory of the Ancient Monuments in Glamorgan, Volume I: Pre-Norman, Part I, The Stone and Bronze Ages, London 1976.