Historia
Początki świątyni w St Hilary sięgały końca XII wieku. Została ona poświęcona św. Hilariusowi, biskupowi Poitiers, który żył w IV wieku. Prawdopodobnie jednak początkowo miała ona wezwanie przypisane brytońskiemu misjonarzowi i świętemu Ilarowi lub rodowitemu świętemu Elianowi. Zapewne niepamięć o tych świętych doprowadziła do uznania wezwania kościoła za dedykację dla biskupa z Poitiers. W XIV wieku budynek został powiększony o południową nawę, a na początku XVI stulecia o zachodnią wieżę. W latach 1861-1862 przeprowadzono remont pod nadzorem sir George’a Gilberta Scotta, w trakcie którego wymieniono okna i dachy oraz dobudowano kruchtę.
Architektura
Kościół pierwotnie składał się z prostokątnej w planie nawy oraz niższego, krótkiego, także prostokątnego prezbiterium. Wewnątrz obie te części rozdzielała uskokowa arkada tęczy, z prostymi impostami i lekko zarysowanym już ostrołukiem archiwolty, charakterystycznym dla nadchodzącego gotyku. Oświetlenie zapewniały wąskie, zamknięte półkoliście okna. Wejście wiodło od południa, poprzez portal w nawie o nieznanej formie. Przykrycie nawy i prezbiterium zapewne miało najprostszą możliwą formę w postaci otwartej więźby dachowej.
W XIV wieku od południa do nawy przystawiona została nawa boczna. Otrzymała ona identyczną długość, lecz zwieńczona została osobnym dachem dwuspadowym. Wewnątrz na starą nawę otwarto ją profilowanymi, ostrołucznymi czterema arkadami, opartymi bez pośrednictwa kapiteli na identycznie profilowanych filarach. W okresie tym w mury kościoła wprowadzono nowe okna, nadal wąskie, ale zamknięte łukami w ośle grzbiety. Okazalsze okna maswerkowe mogły się znajdować w ścianach szczytowych prezbiterium i bocznej nawy.
Pod koniec średniowiecza do zachodniej ściany nawy głównej dobudowana została czworoboczna wieża. Wzmocniono ją w narożach wysokimi, uskokowymi przyporami, opięto u podstawy cokołem z profilowanym gzymsem i zwieńczono przedpiersiem z krenelażem, osadzonymi na wystających z elewacji wspornikach. Pomimo sprawiania wrażenia obronnej, zwieńczenie wieży miało wyłącznie charakter dekoracyjny i reprezentacyjny, podążający za dominującą w XV i na początku XVI wieku modą na tego typu rozwiązania. Od zachodu w przyziemiu umieszczono profilowany portal, natomiast ponad gzymsem kordonowym na najwyższym piętrze przepruto dwudzielne okna z trójlistnymi zamknięciami ujętymi prostymi okapnikami.
Stan obecny
Spośród elementów zachowanego do dnia dzisiejszego kościoła, kruchta jest dodatkiem nowożytnym, podobnie jak odnowiona w XIX stuleciu duża część okien. W północnej ścianie prezbiterium zachowało się lancetowate okno z XIV wieku, natomiast łuk tęczowy oddzielający nawę od prezbiterium datowany jest na najwcześniejszy okres istnienia świątyni. Wewnątrz kościoła przetrwały gotyckie arkady międzynawowe, arkada podwieżowa oraz nagrobki z XIV i XV wieku (Thomasa Basseta zmarłego w 1423 roku i członka rodu de Cardiff).
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Newman J., The buildings of Wales, Glamorgan, London 1995.
Salter M., The old parish churches of Gwent, Glamorgan & Gower, Malvern 2002.