Historia
Pierwsza wzmianka o kościele w St Brides Major dotyczyła pierwszej połowy XII wieku, kiedy to przed 1138 rokiem Maurycy de Londres, lord pobliskiego Ogmore, przekazał prawo patronatu kościoła św. Brygidy wraz z klasztorem w Ewenny opactwu św. Piotra w Gloucester. W XIV wieku kościół został przebudowany i dodatkowo powiększony o wieżę w kolejnym stuleciu. W 1851 roku został gruntownie odrestaurowany, dobudowano wówczas także zakrystię i kruchtę oraz usunięto lektorium.
Architektura
Kościół został zbudowany z łamanego kamienia, kładzionego bez zachowania równych warstw i łączonego obficie zaprawą. Budynek usytuowano u południowego podnóża niewysokiego wzniesienia, przy starym trakcie użytkowanym już przez Rzymian, a następnie przez Anglo-Normanów, zmierzających do pobliskiego zamku Ogmore na północnym – zachodzie lub osady Llantwit Major na południowym – wschodzie. Teren przykościelnego cmentarza zapewne już od XII wieku był ogrodzony, w celu odseparowania zabudowy mieszkalno – gospodarczej osady od świątyni i zabezpieczenia pochówków przed zwierzętami.
Kościół początkowo składał się z prostokątnej w planie nawy i dużo niższego oraz węższego, prostokątnego prezbiterium o nietypowej, bardzo dużej długości. Obie części łączyła półkolista, wykonana z dokładnie opracowanych klińców arkada tęczy, z archiwoltą osadzoną na masywnych, profilowanych rowkami impostach (przypominających detal zastosowany w klasztorze w Ewenny). Oświetlenie prawdopodobnie zapewniały wąskie okna z rozglifieniami skierowanymi do wnętrza, być może podobnie jak arkada tęczy zamknięte półkoliście. W XIV wieku przekształcono je na otwory zamknięte trójliśćmi wpisanymi w ośle grzbiety. Tradycyjnie okazalsze okno wstawiono w ścianę wschodnią prezbiterium, gdzie umieszczono ostrołuczny otwór z dwudzielnym maswerkiem wykorzystującym motywy oślich grzbietów. Dwa otwory przebito też we wnętrzu, po bokach arkady tęczy, celem poprawienia widoczności głównego ołtarza. Wejście do kościoła wiodło dość nietypowo od północy oraz być może również od zachodu.
W XV wieku od strony zachodniej wzniesiona została czworoboczna wieża, wzmocniona narożnymi uskokowymi przyporami i zaopatrzona w detale architektoniczne utrzymane w stylu angielskiego gotyku wertykalnego. Jej mury zwieńczono blankowanym przedpiersiem, osadzonym na dość mocno wysuniętych z lica ścian wspornikach. Na przedpiersiu umieszczono cztery narożne, zwieńczone kwiatonami sterczyny, osadzone na wspornikach wyrzeźbionych na kształt groteskowych głów. Mniej więcej w połowie wysokości zewnętrzne elewacje wieży przedzielono gzymsem kordonowym, a u podstawy ujęto wydatnym gzymsem cokołowym. Całość uzyskała więc nie tylko silne wizualnie elementy wertykalne, ale i akcenty horyzontalne.
Dość nietypowym w regionie rozwiązaniem było umieszczenie klatki schodowej wieży w niezbyt wysokim południowym ryzalicie, doświetlanym przez otwór przypominający strzelnicę. Kondygnację z dzwonami doświetlono z każdej strony dwudzielnym oknem z pięciolistnymi maswerkami wewnątrz czworobocznych obramień, utworzonym pod prostym gzymsem okapowym. Większe okno trójdzielne, ostrołuczne, umieszczono od zachodu na pierwszym piętrze. Tuż pod nim przepruto profilowany portal z ostrołucznym zamknięciem wewnątrz czworobocznego obramienia.
Stan obecny
Do dnia dzisiejszego w południowej i północnej (ukrytej wewnątrz zakrystii) ścianie prezbiterium, zachowały się XIV wieczne okna. Okna nawy niestety zostały przekształcone w XIX stuleciu. Nowożytnym dodatkiem jest także zakrystia i kruchta usytuowana od strony północnej przy nawie, choć ta ostatnia utrzymana została w stylistyce dobrze korespondującej z pierwotnymi częściami zabytku. Dobrym stanem zachowania wyróżnia się późnogotycka, bogato zdobiona wieża. Wewnątrz kościoła zachowała się XIII-wieczna płyta nagrobna sir Johna le Botiler of Dunraven oraz nieznanego z imienia księdza. W prezbiterium widoczna jest drewniana więźba dachowa z XVI-XVII wieku. Najstarszym zachowanym detalem architektonicznych jest XII-wieczna arkada tęczy.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Newman J., The buildings of Wales, Glamorgan, London 1995.
Salter M., The old parish churches of Gwent, Glamorgan & Gower, Malvern 2002.
Wooding J., Yates N., A Guide to the churches and chapels of Wales, Cardiff 2011.