Historia
Kościół w nadmorskim Kenfig istniał od czasów anglo-normańskiego podboju, lecz w związku z nawiewaniem piachu z przybrzeżnych wydm, pod koniec XIV wieku musiał zostać porzucony, a w głębi lądu przystąpiono do budowy nowej świątyni. Do jej konstrukcji wykorzystano materiały z wcześniejszej budowli, ponadto prace z XV wieku powiększyć mogły mniejszy i starszy kościół stojący dotąd w Pyle. Według daty umieszczonej na więźbie dachowej nowego kościoła, został on ukończony w 1471 roku. W 1877 roku został gruntownie odnowiony, a po raz kolejny odrestaurowany w 1891 roku, kiedy to dobudowano też północny aneks przy prezbiterium.
Architektura
Kościół zbudowano na płaskim terenie, po wschodniej stronie oddalonej o około sto metrów rzeki Kenfig. Utworzony został z długiej, prostokątnej w planie nawy i węższego oraz krótszego, prostokątnego prezbiterium po stronie wschodniej. Stronę zachodnią kościoła zamknęła czworoboczna, trójpiętrowa wieża, zaś przy południowym wejściu do nawy zbudowana została prosta kruchta. Utworzono więc jeden z najbardziej popularnych w średniowieczu i zarazem najbardziej funkcjonalnych układów przestrzennych dla wiejskich kościołów parafialnych, przy czym całość budowli bardzo dokładnie zorientowano względem stron świata.
Kościół św. Jakuba wzniesiono z opracowanego, układanego równymi warstwami i łączonego zaprawą szarego wapienia, wykazującego w południowej ścianie nawy różnice w murowaniu na wysokości 1,5 metra. Podobnie odmienne kamienie zastosowano również w prezbiterium, co wskazywałoby na różne kampanie budowlane. Detal architektoniczny wykonano z brązowawego piaskowca, miększego i łatwiejszego do ukształtowania. Wykorzystanie do budowy w późnym średniowieczu dużych, dokładnie ociosanych bloków było nietypowe, dlatego mogły one zostać zabrane z innej, starszej budowli, przykładowo z zamku lub kościoła z Kenfig.
Zewnętrzne elewacje wieży przedzielono profilowanym gzymsem cokołowym i gzymsem kordonowym. Ze względu na niezbyt dużą wysokość i grube mury, nie uznano za konieczne zastosowania przypór. Koronę murów zwieńczono blankowanym przedpiersiem, osadzonym na dość mocno wysuniętych z lica ścian wspornikach. W południowej elewacji wieży w płytkim wykuszu umieszczono klatkę schodową. Wykusz zakończono pod gzymsem kordonowym, nie uzyskał on więc formy popularnej w południowej części Walii narożnej wieżyczki. Otwory okienne wieży były nieliczne, niedużych rozmiarów i proste. W przyziemiu ściany zachodniej utworzono profilowany portal wejściowy do podwieżowego przedsionka.
Okna nawy i prezbiterium kościoła założono od południa i wschodu, pozostawiając północną elewację bez otworów, zgodnie ze średniowieczną tradycją budowlaną i symboliką, upatrującą na tamtym kierunku sił zła, lub ze względów praktycznych, celem ograniczenia zimna i przeciągów od strony z najmniejszą ilością promieni słonecznych. Okna otrzymały formy późnogotyckie, bardzo różnorodne: jednodzielne, dwudzielne i trójdzielne, ostrołukowo zamknięte lub o prostokątnych obramowaniach. Wszystkie zwieńczono gzymsami kapnikowymi, powtarzającymi kształt okiennych archiwolt, a więc ostrołoucznymi lub prostymi, z zagięciami po bokach. Otwory wypełniono maswerkami, operującymi motywami trójliści i pięcioliści.
Wejście do kościoła wiodło południowym portalem nawowym. Dodatkowo dla księdza przeznaczono wąski portal w prezbiterium, zdobiony podwójnym fazowaniem po obu stronach rowka i zamknięty mocno spłaszczonym ostrołukiem, tworzącym prawie półkolisty otwór wejściowy. We wnętrzu kościoła światło słoneczne padało na drewnianą kolebkę w nawie (zdobioną naprzemiennie maskami i tarczami) oraz prawdopodobnie otwartą więźbę dachową w prezbiterium. Obie części rozdzielono podwójnie fazowaną arkadą tęczy niknącą w czworobocznych impostach. Podobna arkada została utworzona między wieżą i nawą. Prawdopodobnie w średniowieczu nawę od prezbiterium oddzielało drewniane lektorium, na którego piętro prowadzić miały schody w grubości muru północnego.
Stan obecny
Kościół we wsi Pyle jest dziś jednym z najlepiej zachowanych późnogotyckich budynków sakralnych w regionie Glamorgan. W nawie przetrwała oryginalna piętnastowieczna więźba dachowa, arkada tęczy i arkada podwieżowa, czy ośmioboczna chrzcielnica z XV/XVI wieku. W większości oryginalne są także okienne i portalowe ościeża. Ponadto wyróżniają się ciosowe elewacje budynku. Prawdopodobnie oryginalne jest przedpiersie wieży, natomiast jedynym znaczniejszym dodatkiem nowożytnym jest północna zakrystia.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Newman J., The buildings of Wales, Glamorgan, London 1995.
Salter M., The old parish churches of Gwent, Glamorgan & Gower, Malvern 2002.