Historia
Kościół parafialny w Pennard został zbudowany w XII lub XIII wieku. Z powodu trudności w użytkowaniu świątyni, zasypywanej przez piach z pobliskich wydm, parafię przeniesiono w XV stuleciu w głąb lądu. Prawdopodobnie zbudowano wówczas drugi kościół, powstały przy wykorzystaniu elementów z rozebranej starszej świątyni, choć niewykluczone, że kościół w głębi lądu został wzniesiony już w XIII wieku, a następnie w XV wieku przebudowany.
Miejscowa parafia we wczesnych latach XII wieku podarowana została przez Anglo-Normanów klasztorowi św. Taurina w Évreux, który zarządzał nią aż do 1414 roku. Wtedy to przeszła w posiadanie królewskie, na mocy edyktu usuwającego wpływy obcych klasztorów na terenie Anglii i Walii. W 1441 roku kościół w Pennard, podobnie jak świątynia w Llangennith, podarowany został oksfordzkiemu kolegium All Souls College, które posiadało prawo patronatu aż do 1828 roku.
Kościół św. Marii został wyremontowany w 1847 roku, na fali wiktoriańskiego zainteresowania średniowiecznymi zabytkami architektury. Prawdopodobnie wtedy w mury nawy wstawiono okna z neogotyckim laskowaniem. Ponowne remonty przeprowadzono w latach 90-tych XIX wieku. Wpierw w 1891 roku, następnie w 1899 roku, kiedy to dobudowana została zakrystia i aneks organowy. W pierwszej połowie XX wieku we wnętrzu nawy zbudowano emporę.
Architektura
Kościół z końca XV wieku miał podobną wielkość jak starsza budowla na wybrzeżu. Wzniesiono prostokątną w planie, stosunkowo mocno wydłużoną nawę oraz węższe i niższe, a przede wszystkim krótsze prezbiterium po stronie wschodniej, założone także na rzucie prostokąta. Południowe wejście do nawy osłonięto prostą kruchtą. Zachodnią stronę kościoła zwieńczyła niewielka, smukła wieża, częściowo wtopiona w korpus nawy. Przy północnej elewacji pierwotnie nie było żadnych aneksów. Całość została zorientowana względem stron świata.
Oświetlenie kościoła zapewnił zestaw okien o różnorodnych formach. Zastosowano gotyckie okna ostrołuczne oraz otwory ujęte czworobocznymi obramieniami, a także proste czworoboczne otwory w wieży. Południowa ściana prezbiterium otrzymała ostrołukowe okno z XIII-wiecznym zdobieniem zewnętrznej archiwolty w tak zwany psi ząb (ang. dog-tooth moulding), pochodzącym prawdopodobnie ze starszego kościoła. Wschodnią ścianę prezbiterium, przez którą wpadało najwięcej słonecznych promieni, na przełomie XV i XVI wieku wyróżniono oknem dwudzielnym z pięciolistnymi maswerkami w czworobocznych obramieniach. Od wewnątrz przy jego budowie wykorzystano starsze, wczesnogotyckie kolumienki z profilowanymi głowicami.
Wejście do wnętrza kościoła wiodło wspomnianą powyżej kruchtą od południa, wyposażoną w prosto wykonany, półkoliście zamknięty otwór, a następnie portalem w południowej ścianie nawy. Pierwotnie funkcjonował też ostrołuczny portal w północnej ścianie nawy, a w południowej ścianie prezbiterium znajdował się portal przeznaczony dla plebana. W środku nawę z prezbiterium połączono pozbawioną profilowania arkadą tęczy, którą prawdopodobnie przeniesiono ze starszej budowli. Jej spłaszczony ostrołuk archiwolty oparto na dwóch prostych gzymsach impostowych.
Zachodnia wieża uzyskała nietypową formę, gdyż nie tylko została zakończona blankowanym przedpiersiem osadzonym na wspornikach, ale i jej najwyższa kondygnacja została odsadzona na kolejnym rzędzie kamiennych wsporników. Smukłe proporcje i niewielka wysokość sprawiły, że wieża nie wymagała podparcia przyporami, tym bardziej, że została lekko wtopiona w korpus kościoła, za sprawą nadbudowania wschodniej ściany wieży nad zachodnią ścianą nawy. Przyziemie wieży nie pełniło roli przedsionka, ale na pierwszym piętrze prawdopodobnie umieszczono emporę, doświetlaną od zachodu dwoma oknami z trójlistnymi zamknięciami.
Stan obecny
Relikty XII/XIII-wiecznego kościoła widoczne są dziś w pobliżu ruin zamku Pennard. Kościół późnośredniowieczny zachował się w całości, lecz został powiększony o nowożytny aneks i zakrystię północną oraz małą dobudówkę przy wieży (niekiedy za nowożytną uważana jest także kruchta). Część z jego okien została przekształcona (duże otwory w nawie z laskowaniem w kształcie litery Y), lecz zachowało się cenne południowe okno z XIII wieku w prezbiterium oraz późnośredniowieczne okno wschodnie. Empora w nawie jest współczesna, nowożytne są kolebki w nawie i prezbiterium, a także lukarny na dachu zachodniej części nawy.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Davis P.R., Lloyd-Fern S., Lost churches of Wales & the Marches, Wolfeboro Falls 1991.
Gregor G., Toft L., The churches and chapels of Gower, Swansea 2007.
Newman J., The buildings of Wales, Glamorgan, London 1995.
Salter M., The old parish churches of Gwent, Glamorgan & Gower, Malvern 2002.