Penmon – klasztor św Seiriola

Historia

   Pierwszy, drewniany klasztor w Penmon został założony w VI wieku przez świętego Seiriola, jednak w 971  roku zniszczył go  najazd Wikingów. Odbudowa i przekształcenie na budowlę murowaną miała miejsce w XII wieku pod rządami Gruffudda ap Cynana i Owaina Gwynedd. Najstarszą część kościoła klasztornego czyli nawę, ukończono około 1140 roku, transept i wieżę zbudowano w latach 1160-1170, a prezbiterium dobudowano w latach 1220-1240. Nastąpiło to w czasach gdy walijski władca Llywelyn ap Iorwerth nakazał północno walijskim konwentom przeorganizować się według reguły augustiańskiej.
   Penom było blisko związane z walijską dynastią władców Gwynedd, między innymi w 1258 roku przeor świadkował na dokumencie Llywelyna ap Gruffudda w związku z pieniędzmi pożyczonymi mu przez Maredudda ap Rhysa. Związki te, a także lokalizacja klasztoru, stały się przyczyną zniszczeń jakie zadały wojska króla Edwarda I w 1282 roku, w trakcie antywalijskiej kampanii przeciwko Llywelynowi. Po zakończeniu wojny i podboju Walii przez Anglików, bracia otrzymali co prawda rekompensatę w wysokości 46 £, lecz i tak spustoszony klasztor znajdował się w długach. Być może było to powodem sporu prawnego w jaki konwent wdał się z królewskimi urzędnikami w sprawie bliżej nie znanego kamiennego budynku.
   W okresie XIV i XV wieku źródła pisemne rzadko wspominały o Penmon. Brak większej działalności budowlanej sugeruje, iż jego sytuacja nie była wówczas zbyt dobra. Poniekąd potwierdzają to zarzuty wysuwane pod adresem przeorów Penmon w trakcie kontroli arcybiskupów Canterbury z 1504 i 1509 roku. Oprócz krytyki finansów przeorom zarzucano utrzymywanie konkubin i nie branie udziału w zgromadzeniach kapituły generalnej augustianów.
   Klasztor został rozwiązany w 1537 roku, za panowania Henryka VIII. Jego ziemie przeszły na własność miejscowych właścicieli ziemskich, rodziny Bulkeleyów i zostały wykorzystane jako park jeleni. Kościół pozostał jednak w użyciu, a znaczna jego część została odbudowana w 1855 roku.

Architektura

   Kościół klasztorny jest romańską budowlą wzniesioną na planie krzyża. Składa się z prostokątnej nawy, północnego i południowego ramienia transeptu oraz umieszczonej nad nimi kwadratowej wieży. Wszystkie te części pochodzą z XII wieku. W następnym stuleciu dobudowane zostało od strony wschodniej prostokątne prezbiterium. Jest ono dość nietypowe, gdyż większe od nawy.
   Na południe od prezbiterium kościoła rozciągał się kwadratowy wirydarz otoczony krużgankami. Jego wschodni, zachodni i południowy bok zajmowała zabudowa klasztorna. Południowe skrzydło składało się z XIII-wiecznego prostokątnego, dwupiętrowego budynku mieszczącego refektarz na parterze i dormitorium na piętrze. Od wschodu przylegała do niego kwadratowa w planie dobudówka z XVI wieku, mieszcząca ogrzewane pomieszczenie i kuchnię powyżej. Nie wiadomo jakie pomieszczenia znajdowały się w skrzydłach wschodnim i zachodnim.

Stan obecny

   Klasztor w Penmon jest obecnie jedynym z najwspanialszych przykładów architektury romańskiej w północno-wschodniej Walii. W znakomitym stanie zachował się kościół klasztorny, w nieco gorszym skrzydło południowe, będące trwałą ruiną. Niestety skrzydło zachodnie zostało przebudowane na nowożytny dom, a po wschodnim skrzydle oraz krużgankach nie zachował się żaden widoczny ślad. Klasztor udostępniony jest do zwiedzania za darmo.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Burton J., Stöber K., Abbeys and Priories of Medieval Wales, Chippenham 2015.

Wooding J., Yates N., A Guide to the churches and chapels of Wales, Cardiff 2011.
Strona internetowa castlewales.com, Penmon Priory.