Penmon – klasztor św Seiriola

Historia

   Pierwszy, drewniany klasztor w Penmon został założony w VI wieku przez świętego Seiriola, jednak w 971  roku zniszczył go  najazd Wikingów. Odbudowa i przekształcenie na budowlę murowaną miała miejsce w XII wieku pod rządami Gruffudda ap Cynana i Owaina Gwynedd. Najstarszą część kościoła klasztornego czyli nawę, ukończono około 1140 roku, transept i wieżę zbudowano w latach 1160-1170, a prezbiterium dobudowano w latach 1220-1240. Nastąpiło to w czasach gdy walijski władca Llywelyn ap Iorwerth nakazał północno walijskim konwentom przeorganizować się według reguły augustiańskiej.
   Penom było blisko związane z walijską dynastią władców Gwynedd, między innymi w 1258 roku przeor świadkował na dokumencie Llywelyna ap Gruffudda w związku z pieniędzmi pożyczonymi mu przez Maredudda ap Rhysa. Związki te, a także lokalizacja klasztoru, stały się przyczyną zniszczeń jakie zadały wojska króla Edwarda I w 1282 roku, w trakcie antywalijskiej kampanii przeciwko Llywelynowi. Po zakończeniu wojny i podboju Walii przez Anglików, bracia otrzymali co prawda rekompensatę w wysokości 46 £, lecz i tak spustoszony klasztor znajdował się w długach. Być może było to powodem sporu prawnego w jaki konwent wdał się z królewskimi urzędnikami w sprawie bliżej nie znanego kamiennego budynku.
   W okresie XIV i XV wieku źródła pisemne rzadko wspominały o Penmon. Brak większej działalności budowlanej sugeruje, iż jego sytuacja nie była wówczas zbyt dobra. Poniekąd potwierdzają to zarzuty wysuwane pod adresem przeorów Penmon w trakcie kontroli arcybiskupów Canterbury z 1504 i 1509 roku. Oprócz krytyki finansów przeorom zarzucano utrzymywanie konkubin i nie branie udziału w zgromadzeniach kapituły generalnej augustianów.
   Klasztor został rozwiązany w 1537 roku, za panowania Henryka VIII. Jego ziemie przeszły na własność miejscowych właścicieli ziemskich, rodziny Bulkeleyów i zostały wykorzystane jako park jeleni. Kościół pozostał jednak w użyciu, a znaczna jego część została odbudowana w 1855 roku.

Architektura

   Kościół klasztorny z XII wieku był romańską budowlą, którą chciano wznieść na planie krzyża. Składał się wówczas z prostokątnej nawy, północnego i południowego ramienia transeptu oraz umieszczonej nad nimi kwadratowej wieży. W następnym stuleciu dobudowane zostało od strony wschodniej prostokątne w planie prezbiterium. Co nietypowe, otrzymało ono większe wymiary od nawy.
   Na południe od prezbiterium kościoła rozciągał się kwadratowy, otoczony krużgankami wirydarz o długości boków wynoszącej około 14 metrów. Jego wschodni, zachodni i południowy bok zajmowała zabudowa klasztornej klauzury. Południowe skrzydło składało się z XIII-wiecznego prostokątnego, dwukondygnacyjnego budynku, mieszczącego pomieszczenia gospodarcze w przyziemiu, refektarz na piętrze oraz dormitorium na poddaszu. Od wschodu przylegała do niego kwadratowa w planie dobudówka z XVI wieku, mieszcząca ogrzewane kominkiem pomieszczenie i kuchnię powyżej. Nie wiadomo jakie pomieszczenia znajdowały się w skrzydłach wschodnim i zachodnim.

Stan obecny

   Klasztor w Penmon jest obecnie jedynym z najwspanialszych przykładów architektury romańskiej w północno-wschodniej Walii. W znakomitym stanie zachował się kościół klasztorny, w nieco gorszym skrzydło południowe, będące trwałą ruiną. Niestety skrzydło zachodnie zostało przebudowane na nowożytny dom, a po wschodnim skrzydle oraz krużgankach nie zachował się żaden widoczny ślad. Klasztor udostępniony jest do zwiedzania za darmo.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Burton J., Stöber K., Abbeys and Priories of Medieval Wales, Chippenham 2015.
Salter M., Abbeys, priories and cathedrals od Wales, Wolverhampton 2012.

Wooding J., Yates N., A Guide to the churches and chapels of Wales, Cardiff 2011.