Neath – zamek

Historia

   Pierwszy zamek w Neath został zbudowany na początku XII wieku, jako drewniana siedziba mieszkalno – obronna w formie motte and bailey. Swą nazwę zawdzięczał rzymskiemu fortowi Nidum, założonemu w 75 roku n.e. ku ochronie przeprawy przez rzekę Nedd. Kiedy Ryszard de Grenville założył w pobliżu około 1130 roku opactwo Neath, porzucił pierwotny zamek, który prawdopodobnie został użyty przez mnichów jako źródło materiałów budowlanych.
  
Drugi zamek w Neath powstał na przeciwległym brzegu rzeki, w drugiej połowie XII wieku, z inicjatywy Roberta, earla Gloucester. Po raz pierwszy odnotowany został w 1183 roku, kiedy wspomniana została wieża, prawdopodobnie konstrukcji drewnianej. Wkrótce potem William de Cogan, syn Milesa de Cogana, został mianowany zarządcą (konstablem) zamku.
   W XIII wieku zamek był często nękany przez Walijczyków i musiał być odbudowywany po zniszczeniu przez Llywelyna ap Iorwertha w 1231 roku.
W 1244 i następnie w 1258 roku został ponownie zaatakowany przez Walijczyków, lecz zdołał się obronić. Prawdopodobnie był już wtedy przebudowany na warownię murowaną, przez Richarda de Clare, szóstego earla Gloucester. Utrzymywał on w Neath konstabla wraz z garnizonem około 50 ludzi (łącznie z kilkoma sługami).
   W 1314 i 1316 roku zamkowy garnizon dał radę odeprzeć ataki Walijczyków, lecz w 1321 roku  został zdobyty i
zniszczony przez Humphreya de Bohuna, czwartego earla Hereford, podczas buntu przeciwko królowi Edwardowi II i jego faworytowi Hugonowi Despenserowi. Z inicjatywy tego ostatniego prawdopodobnie doszło do przebudowy zamku. W późniejszym okresie XIV wieku (około 1377 roku) zamek ponownie przebudowano, dodając między innymi potężną dwubasztową bramę. Ją oraz resztę zamku na początku XV wieku, w czasie powstania Owaina Glyndŵra, obsadzał garnizon prawie 100 ludzi. Kolejne lata podobnie jak dla innych walijskich warowni, okazały się już dla zamku spokojne. Prawdopodobnie w XVI wieku zaczął on podupadać i ostatecznie został porzucony.

Architektura

   Zamek usytuowano w łagodnym zakolu rzeki Neath, na jej wschodnim brzegu. W XIV wieku miał on  półokrągły w planie kształt o przekątnej około 30 metrów. Po zachodniej stronie obwodu murów obronnych znajdowały się wówczas wieża podkowiasta oraz mała brama lub boczna furta. Druga wieża podkowiasta o szerokości 7,5 metra i długości 10 metrów znajdowała się po wschodniej stronie obwodu. Dodatkowo posiadała ona wieżyczkę latrynową wysuniętą ku północnemu – wschodowi.
   W drugiej połowie XIV wieku na miejscu zachodniej wieży i furty wzniesiona została masywna brama, składająca się z dwóch baszt flankujących środkowy przejazd (z dawnej wieży utworzono północną basztę bramną). Każda z baszt miała około 8 metrów szerokości i 10 metrów długości. Przejazd bramny otrzymał 2,8 metra szerokości. Broniony był machikułami rozpiętymi w arkadzie między basztami, broną, wrotami, oraz otworami strzeleckimi przebitymi w sklepieniu (tzw. mordownie). Obudwie baszty bramne mieściły trzy kondygnacje, choć wnętrze przyziemia południowej było podkowiaste a północnej czworoboczne. Północna zaopatrzona była dodatkowo w latrynę skierowaną ku fosie.
   Zabudowa mieszkalno – gospodarcza zamku wzniesiona była na dziedzińcu przy wewnętrznych ścianach murów obronnych. Pozostawiała ona wolną przestrzeń o jedynie 11 metrach długości boków. W przyziemiu zabudowania mieściły sześć pomieszczeń, z czego cztery ogrzewane kominkami. Przypuszczać można, iż zgodnie ze średniowiecznymi zwyczajami te najniżej położone izby pełniły rolę gospodarczą (kuchnia, spiżarnie, pokoje służby magazyny itp.). Komnaty mieszkalne i reprezentacyjne zapewne znajdowały się na piętrach, przy czym do tego celu mogło być także wykorzystywane piętro bramy zachodniej. Dodatkowe zabudowania gospodarcze musiały funkcjonować na podzamczu po zachodniej stronie zamku.

Stan obecny

   Obecnie najlepiej zachowanym elementem zamku jest zewnętrzna część XIV-wiecznej, dwubasztowej bramy. Ponadto zachowały się fragmenty murów obronnych, relikty wschodniej wieży o wysokości sięgającej maksymalnie 5 metrów i fundamenty zabudowy wewnętrznej. Wstęp na teren zabytku jest wolny.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Kenyon J., The medieval castles of Wales, Cardiff 2010.
Lindsay E., The castles of Wales, London 1998.
Salter M., The castles of Gwent, Glamorgan & Gower, Malvern 2002.