Morgraig – zamek

Historia

   Zamek Morgraig został zbudowany między 1243 a 1267 rokiem przez anglo-normańskich lordów z rodu de Clare lub walijskich władców Senghennydd. Stosunki między tymi rodami były pokojowe do czasu drugiej wojny baronów z lat 1264-1267, która była wojną domową w Anglii pomiędzy możnymi pod przywództwem Szymona de Montfort a zwolennikami króla Henryka III. Początkowo Gilbert de Clare i Gruffydd ap Rhys, lord Senghenydd byli sprzymierzeńcami, ale w roku 1266, po tym, jak Gruffydd ap Rhys i walijski władca Llywelyn ap Gruffudd związali się z Szymonem de Montfort, Gilbert de Clare uwięził lorda Senghenydd. W 1267 roku de Clare stracił czasowo panowanie nad ziemiami w pobliżu zamku Morgraig, kiedy Llywelyn ap Gruffudd zniszczył zamek w Llangynwyd. Lord Senghennydd byłby wówczas w stanie zdobyć kamień potrzebny do budowy zamku, o którym wiadomo, iż był to tak zwany kamień Sutton, pozyskiwany z jedynego kamieniołomu w pobliżu Ogmore by Sea. Gilbert de Clare odpowiedział, rozpoczynając budowę większego zamku Caerphilly w 1268 roku. Niedokończony zamek Morgraig mógł zostać porzucony w tym momencie, czy to przez będącego w odwrocie Gruffydda ap Rhysa, czy to przez Gilberta de Clare, ponieważ nie miał on już dla niego strategicznego znaczenia, a większość zasobów była wykorzystywana  przy budowie zamku Caerphilly.

Architektura

   Zamek planowany był jako budowla na planie pięciokąta o średnicy dziedzińca około 38-42 metry. Grube na około 2,5 metra kurtyny murów obronnych wzmacniało pięć baszt, czy też wież, w tym cztery na planie wydłużonej podkowy i jedna czworoboczna. Ta ostatnia miała pokaźne wymiary  około 14 x 19 metrów, być może więc pełniła rolę donżonu. Po jej północnej stronie w kurtynie muru znajdowała się mała furta, a nieco dalej ujścia latryn. Główna brama usytuowana została pośrodku kurtyny zachodniej. Był to zapewne zwykły przejazd w murze.
   Spośród baszt podkowiastych północne były krótsze (około 10 metrów średnicy), południowe natomiast bardziej wydłużone (około 14 metrów długości), wszystkie jednak w całości wystawały przed kurtyny murów, dając bardzo dobre możliwości do prowadzenia ognia bocznego przyległych kurtyn i wzajemnej ochrony baszt. W jednej z baszt odkryto ślady spiralnej klatki schodowej, musiały więc mieć wysokość co najmniej dwóch kondygnacji.
   Plan zamku nie pozwala jednoznacznie określić budowniczego. System narożnych baszt flankujących, silnie wysuniętych poza obwód murów obronnych był XIII-wieczną nowością wiązaną z Anglo-Normanami, natomiast bardzo prosta, archaiczna brama zamkowa oraz forma podkowiasta baszt sugeruje raczej walijskich budowniczych. Ktokolwiek rozpoczął wznoszenie zamku, najprawdopodobniej nigdy go nie ukończył, jako że na terenie warowni nie odnaleziono materiałów budowlanych z dachów ani wewnętrznych budynków. Nie zdążono również przekopać suchej fosy.

Stan obecny

   Zamek nie zachował się do czasów współczesnych. Widoczne są jedynie gęsto zarośnięte partie fundamentowe i przyziemne, odkryte w trakcie prac archeologicznych w 1903 roku. Wstęp na ich teren jest ogólnodostępny.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Davis P.R., Castles of the Welsh Princes, Talybont 2011.
Salter M., The castles of Gwent, Glamorgan & Gower, Malvern 2002.