Monkton – klasztor benedyktyński

Historia

   Przeorat wraz z kościołem św. Mikołaja został ufundowany w 1098 roku przez Arnulfa de Montgomery, najmłodszego syna Rogera de Montgomery, earla Shrewsbury, jako konwent benedyktyński będący własnością opactwa Séez w Normandii. Arnulf był jednym z normańskich zdobywców Walii, który założył swą siedzibę i zbudował zamek w Pembroke. Wybrał  opactwo w Séez, gdyż tam znajdowały się rodowe włości, a mnisi sprzyjali poczynaniom jego i jego rodziny.
   Potomkowie Arnulfa sprawowali patronat nad kościołem św. Mikołaja i klasztorem aż do XIV wieku. Rozwijał się on do czasów angielsko – francuskiej wojny stuletniej, kiedy to obce konwenty w Anglii zostały sekwestrowane i ostatecznie zamknięte w 1414 roku. Następnie administrował nim królewski zarządca, aż do nadania kościoła i klasztoru opactwu w St Albans w 1443 roku.
   Po 1532 roku, kiedy z powodu reformacji wszystkie klasztory uległy kasacie, kościół św. Mikołaja przekształcono w świątynię parafialną, a reszta zabudowań popadła w ruinę. Z czasem podupadło i przekształciło się także prezbiterium kościoła, najwyraźniej zbyt duże dla świątyni parafialnej. W latach 1879-1885 przeprowadzono gruntowną renowację zabytku.

Architektura

   Średniowieczny kościół klasztorny składał się długiej, XIII-wiecznej nawy do której wejście prowadziło od strony południowej przez XV-wieczną sklepioną kruchtę. Świątynia pierwotnie posiadała dwa ramiona transeptu, z których południowe w XV wieku zostało przebudowane na podstawę wyniosłej, czworobocznej wieży. Zwieńczona została ona przedpiersiem osadzonym na wspornikach i krenelażem, a od południowo – zachodniej strony wyposażono ją w wieżyczkę z klatką schodową. Wschodnią stronę kościoła zamykało XIV-wieczne prezbiterium oraz równoległa do niego północno – wschodnia kaplica. Co ciekawe nie została ona dostawiona bezpośrednio do ściany prezbiterium, lecz z pozostawieniem około metrowej przerwy, przez którą poprowadzono przejście. Całość kościoła była bardzo długa (około 50 metrów), a zarazem relatywnie wąska.
   Nawę kościoła pierwotnie oświetlały nieduże romańskie okna, przekształcone w późniejszym okresie średniowiecza, gdy postanowiono pogrubić mury od strony wnętrza, by założyć kolebkowe, ostrołuczne sklepienie. Nawę od prezbiterium najpewniej w średniowieczu oddzielało lektorium, rozdzielające część zachodnią przeznaczoną dla wiernych i część wschodnią, dostępną jedynie dla mnichów i kapłanów.
   Zabudowania klasztornej klauzury znajdowały się po północnej stronie kościoła, nie wiadomo jednak jaki dokładnie miały układ. W nieco większym oddaleniu, po stronie północno – zachodniej znajdowały się zabudowania gospodarcze, między innymi stodoła z dwoma dużymi, ostrołucznymi wejściami oraz być może budynek mieszkalny przeora. Około 140 metrów na południowy – wschód od kościoła znajdował się dom dla gości (Old Hall), mieszczący dwie kondygnacje: sklepioną żebrowo salę w przyziemiu i dwa pomieszczenia na piętrze.

Stan obecny

   Kościół klasztorny zachował się w relatywnie dobrym stanie, lecz niestety nie uniknął nowożytnych przekształceń. Na ich skutek przebudowana została południowa ściana prezbiterium, usunięte zostało północne ramię transeptu, a dobudowana zakrystia. W wieży od południa przepruto w XIX wieku duże okno i portal wejściowy. Także pozostałe południowe okna w nawie i prezbiterium zostały przekształcone w epoce wiktoriańskiej. Północna ściana nawy wzmocniona jest dziś wielkimi przyporami, lecz wcześniej prawdopodobnie od tamtej strony znajdowały się niezachowane zabudowania klasztorne. W ścianie tej widoczne są dwa oryginalne okna z XII/XIII wieku. Z pozostałych zabudowań klasztornych przetrwała stodoła po północno – zachodniej stronie kościoła oraz przebudowany dom gości na południowym – wschodzie.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Burton J., Stöber K., Abbeys and Priories of Medieval Wales, Chippenham 2015.
Salter M., Abbeys, priories and cathedrals od Wales, Wolverhampton 2012.
Salter M., The old parish churches of South-West Wales, Wolverhampton 2003.

Strona internetowa britishlistedbuildings.co.uk, Priory Church of Saint Nicholas A Grade I Listed Building in Pembroke, Pembrokeshire.