Manorbier – zamek

Historia

    W drugiej połowie XI wieku, gdy rozpoczęła się normańska infiltracja południowej Walii, prawa do tutejszych ziem należały do walijskiego władcy Rhysa ap Tewdwra. Zawarł on sojusz z Wilhelmem I Zdobywcą, dzięki czemu uchroniło to jego terytoria od zagarnięcia. Porozumienie wygasło w 1093 roku, kiedy Rhys zginął w przygranicznej potyczce, a normański baron Roger de Montgomery skorzystał z okazji i zajął południowo – zachodnią Walię. Aby utwierdzić swe panowanie, zbudował on zamki w Cardigan i Pembroke oraz nadawał ziemię rycerzom, którzy udzielali mu pomocy wojskowej. Manorbier otrzymał Odo de Barri, który pod koniec XI wieku wzniósł pierwsze drewniano – ziemne obwarowania. Jego syn, William de Barri, wzmocnił tę pierwszą budowlę kamiennym, prostokątnym w planie donżonem, w latach trzydziestych XII wieku. Służył on zarówno jako główne zaplecze administracyjne i ceremonialne, jak również jako miejsce ostatecznej obrony. Warto także zauważyć, iż w XII wieku w Manorbier urodził się słynny uczony i kronikarz Gerald de Barri, lepiej znany jako Gerald Walijczyk. Był on czwartym i najmłodszym synem Williama de Barri. Napisał o swoim miejscu urodzenia tak: “Na całym szerokim obszarze Walii, Manorbier jest zdecydowanie najprzyjemniejszym miejscem.”
    Obrona zamku została znacznie wzmocniona w latach trzydziestych XIII wieku z powodu walk między Normanami a walijskim księciem Llywelynem ap Iorwerthem. Drewniane obwarowania zastąpiono kamiennym murem wzmocnionym basztami i wieżą bramną. Możliwe iż dzięki temu zamek uniknął napaści w trakcie licznych wojen walijsko – angielskich XIII wieku. Pierwszy atak na zamek nastąpił dopiero w 1327 roku, kiedy to został oblężony przez Ryszarda de Barri, w sporze który wybuchł z członkami jego własnej rodziny. W 1359 roku zamek sprzedano dwóm osobnym nabywcom, a spory które z tego wynikły ciągnęły się przez dziesięciolecia. Ostatecznie król Henryk IV nadał Manorbier hrabinie Huntingdon, która była kochanką Edwarda III, jednak w tym okresie zamek miał już za sobą dni świetności i prawdopodobnie popadł w ruinę.
    Podczas XVII-wiecznej wojny domowej zamek został szybko przystosowany do obrony i obsadzony garnizonem wiernym królowi. Podjęte wysiłki skoncentrowały się na wykopaniu rowów wokół zamku i przebiciu otworów strzelczych dla muszkietów. Pomimo tych modyfikacji w 1645 roku zamek poddał się bez oddania strzału, tuż po pojawieniu się sił Parlamentu. Podobnie jak wiele innych zamków został następnie częściowo rozebrany, aby zapobiec dalszemu użyciu wojskowemu.
    Zniszczony zamek został sprzedany Sir Erasmusowi Phillippsowi w 1670 roku i od tego czasu pozostawał w jego rodzinie. Nie używał on zamku do celów mieszkalnych, a jedynie urządził w nim gospodarstwo rolne. Odległe położenie zamku i łatwy dostęp do morza oraz liczne pomieszczenia do przechowywania produktów, uczyniło z Manorbier idealne miejsce dla przemytników, którzy używali go przez cały XVIII i początek XIX wieku. Pierwsze prace konserwatorskie zostały przeprowadzone w 1880 roku przez ówczesnego dzierżawcę zamku, który ustabilizował konstrukcję. Remonty umożliwiły ponowne użycie zamku, który mieścił sztab i personel RAF-u podczas II wojny światowej.

Architektura

    Zamek został wzniesiony na planie wieloboku z prostą południową kurtyną muru oraz lekko załamaną północną, wschodnią i zachodnią. Mur obronny zwieńczony był parapetem na wspornikach oraz krenelażem z otworami strzelczymi w merlonach. Wjazd znajdował się po wschodniej stronie w czworobocznej wieży bramnej z broną i wrotami, poprzedzoną mostem nad fosą i szyją bramną. Dodatkowa boczna furta zwana Bramą Wodną znajdowała się po stronie zachodniej i prowadziła do nadmorskiej przystani. Mur obronny wzmocniony był narożną, półokrągłą wieżą północną i narożną, cylindryczną wieżą południowo – wschodnią. Środkową część północnej kurtyny muru, w miejscu jego załamania, wzmacniała mniejsza nadwieszana bartyzana. Ostatnią wieżą była czworoboczna niewielka wieża po stronie południowo – zachodniej.
    Główne skrzydło mieszkalno-gospodarcze tworzyło zachodnią stronę zamku. Był to prostokątny w planie budynek w którym na piętrze znajdowała się wielka sala (great hall) i prywatna komnata pana zamku oraz spiżarnie i maślarnia na parterze. W południowej części znajdowało się przejście prowadzące do furty wodnej. Wielka sala była miejscem posiłków, uczt i przyjmowania gości, było to najbardziej reprezentacyjne miejsce na zamku. Prawdopodobnie budynek wielkiej sali pełnił też funkcje obronne, dlatego często opisywany jest jako donżon. Zwieńczony był krenelażem i posiadał grube ściany. Do jego północno – wschodniego narożnika została dobudowana pod nieco nietypowym kątem kaplica. Była ona sklepiona, otynkowana i pokryta ściennymi polichromiami około 1260 roku. Do dziś w jej ścianach zachowała się piscina i kamienne sedilia. Poniżej kaplicy znajdowało się ogrzewane kominkiem pomieszczenie, być może była to pomocnicza kuchnia lub rodzaj świeckiego kalefaktorium. W północnej części dziedzińca do muru obronnego przystawiony był budynek kuchni, a w południowej części prostokątny budynek gospodarczy.

Stan obecny

    Zamek do czasów współczesnych zachował się w bardzo dobrym stanie. Widoczny jest pełen obwód murów obronnych, trzy wieże wschodnie, łącznie z wieżą bramną, zachodni budynek wielkiej sali i budynek kaplicy oraz częściowo zrujnowany południowy budynek gospodarczy, którego część została przebudowana na współczesny dom. Zamek jest obecnie własnością prywatną i wraz z ogrodami, gołębnikiem i młynem otwarty dla zwiedzających. Jest także miejscem imprez okolicznościowych, a jego część została przekształcona na niewielki hotel.

jeśli zwiedziłeś  powyższy zabytek, oceń:
[rate]

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego