Loughor – zamek

Historia

   Gdy pod koniec lat 60-tych XI wieku rozpoczął się podbój Walii przez Normanów, ich postępy na zachód wyznaczane były przez nowo powstałe zamki. Często wznoszone one były na miejscach zajmowanych niegdyś przez rzymskie budowle, co przynosiło znaczne oszczędności w zakresie siły roboczej i materiałów budowlanych. Tak było i w przypadku zamku Loughor, który został wzniesiony na początku XII wieku na miejscu rzymskiego fortu Leucarum, przez Henryka de Beaumont, pierwszego earla Warwick. Zamek miał znaczenie strategiczne, ponieważ kontrolował główną drogę biegnącą przez półwysep Gywr (Gower) z siedziby Henryka w Swansea, ochraniał przeprawę na rzece Llwchwr, był cennym portem oraz zabezpieczał szlaki komunikacyjne i handlowe.
   Pierwsza połowa XII wieku była w południowej Walii okresem ciągłych walk i utarczek walijsko – anglo-normańskich. W ich trakcie w 1151 roku Loughor został zniszczony w efekcie walijskiego najazdu. Gdy Henryk II i walijski książę Rhys ap Gruffydd uzgodnili warunki pokojowe, zamek został odbudowany i wzmocniony. Pod koniec XII wieku z powodu długów earla Warwick, Loughor przeszedł w ręce Korony i w 1203 roku wraz z całym władztwem Gower, przekazany przez króla Jana, rodzinie de Braose. Jednak już w 1208 roku stosunki między królem i Williamem de Braose popsuły się. William sprzymierzył się z walijskim księciem Llywelynem Wielkim i choć zmarł w 1211 roku, to jego syn, Reginald, kontynuował walkę. Król Jan skonfiskował Loughor, który w 1215 roku został zdobyty przez wojska Llywelyna, a kontrolę nad Gower nadano Reginaldowi. Jednak dwa lata później Reginald zawarł pokój z angielską Koroną, a Llywelyn odsunął go od władzy, zastępując walijskim księciem Rhys Grygiem. Zamek wrócił w ręce rodziny de Braose dopiero w 1220 roku.
   Ponowne walki walijsko – angielskie wybuchły w połowie XIII wieku. Atak na Loughor w 1251 roku doprowadził do wzmocnienia obwarowań zamku przez kolejnego Williama de Braose i budowy donżonu. William był potężnym magnatem na dworze króla Edwarda I, służył mu w obu wojnach walijskich i szkockich. Wykorzystał on swoje wpływy u króla, aby zwyciężyć w sporze z Kościołem, w szczególności z biskupem Llandaff, a ulepszenia dokonane w tym czasie na zamku Loughor mogły unaoczniać status rodu de Braose.
   Po walijskich wojnach z lat 1276-1277 i 1282-1283, w wyniku których Edward I podbił Walię, znaczenie zamku Loughor zmalało. W 1302 roku William de Braose przyznał go dożywotnio swojemu seneszalowi Johnowi Yweynowi, w zamian za roczną opłatę. Po śmierci Johna Yweyna w 1322 roku Loughor zostało zajęte przez Johna de Mowbray, zięcia Williama. John był zaangażowany w rebelię przeciwko królowi Edwardowi II i został stracony w 1322, lecz jego córka, Alice Roculf, z powodzeniem odwołała się do króla i otrzymała jego ziemie. Ostatecznie Edward został strącony z tronu w 1327 roku, a Loughor został przyznany synowi Jana de Mowbraya, Johnowi. Pod koniec XIV wieku zamek był już zrujnowany. Nie odegrał żadnej roli w trakcie walijskiego buntu Owaina Glyndŵra na początku XV wieku, ani w czasie XVII-wiecznej angielskiej wojny domowej.

Architektura

   Zamek z XII wieku chroniony był od południowej strony stromym zboczem i bagnistym terenem ciągnącym się wzdłuż rzeki. Był to wówczas drewniano – ziemny obwód obronny (ringwork) o wymiarach około 21 na 18 metrów i 12 metrach wysokości, chroniony przez 5 metrowej szerokości i 2 metrowej głębokości rów. Dostępu być może broniła jakaś forma wczesnej kamiennej lub drewnianej wieży z bramą po północnej stronie. Nie wiadomo jaka zabudowa mieściła się wewnątrz niedużego obwodu obwarowań, nie mogła ona być jednak zbyt rozbudowana z powodu braku większej ilości miejsca. Być może z tego powodu poza przekopem, po zachodniej stronie w pobliżu kościoła parafialnego, funkcjonowało jeszcze podzamcze.
   Pod koniec XII wieku powstały dwa pierwsze murowane budynki wewnątrz obwarowań, przy czym  jeden z nich posiadał wymiary około 8×4,5 metra. Równocześnie przez cały ten wiek trwało poszerzanie fortyfikacji oraz wypełnianie wewnętrznej strony obwarowań kamieniami i ziemią, które ostatecznie doprowadziło do przekształcenia się obwodu obwarowań (ringwork) w kopiec (motte).
   Po 1220 roku wzniesiono z grubsza owalny obwód kamiennych murów obronnych, a po 1251 roku zbudowano kamienną, kwadratową wieżę-donżon wystającą przed obwód muru w stronę przekopu (który musiał zostać w tym miejscu zniwelowany). Posiadała ona wymiary 7×8 metrów, piwnicę-przyziemie oraz komnatę z kominkiem i latryną na pierwszej i drugiej kondygnacji. Wejście do piwnicy znajdowało się od wschodu na poziomie dziedzińca, a kolejne od południowego – wschodu prowadziło przez spiralną klatkę schodową wprost na pierwsze piętro. Kondygnacje rozdzielone były drewnianymi stropami z belkami osadzanymi w gniazdach w murze. Oświetlenie górnych kondygnacji zapewniały dwa okna od północy i zachodu oraz jedno od strony dziedzińca, przy czym te zewnętrzne zabezpieczane były żelazną kratą. Układ komnat na dwóch górnych piętrach był identyczny za wyjątkiem portalu na pierwszym piętrze prowadzącego na koronę muru obwodowego oraz położenia okna wschodniego na drugim piętrze, które blokowało miejsce na górną część klatki schodowej. Jeśli jakieś schody prowadziły na wieńczącą wieżę galerię obronną, musiały być umieszczone w innym miejscu. Brama do zamku znajdowała się w murze na południe od donżonu. Na dziedzińcu wewnątrz muru obronnego wzniesiono ponadto dwa mniejsze budynki, zapewne o  przeznaczeniu gospodarczym.

Stan obecny

   Obecnie jedyną widoczną pozostałością zamku jest ziemny kopiec i położona na jego skraju ruina wieży-donżonu. W latach czterdziestych XX wieku zawalił się jej południowo-wschodni narożnik, który upadł na ziemię w stanie nienaruszonym, ale postanowiono pozostawić go na miejscu. Zamek jest udostępniony za darmo do zwiedzania.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Kenyon J., The medieval castles of Wales, Cardiff 2010.
Williams D., Gower. A Guide to Ancient and Historic Monuments of the Gower Peninsula, Cardiff 1998.

Strona internetowa castlesfortsbattles.co.uk, Loughor castle.