Historia
Llanidloes założone zostało w drugiej połowie XIII wieku, początkowo jako niewielka osada skupiona przy kościele św. Idloesa. Jej rozwój przyspieszył po 1280 roku, kiedy to król Edward I przyznał prawo handlowe w postaci jednego targu w tygodniu i dwóch jarmarków co roku. Pierwotnie odbywały się one w centrum miasta pod otwartym niebem. Hala targowa została zbudowana najpóźniej na przełomie XVI i XVII wieku, ale już w 1574 roku odnotowano, że w „Llanydlois” miały miejsce sesje sądowe, a w sąsiednim Newton pozwolenie na budowę hali targowej wydano w 1570 roku. Budynek hali z Llanidloes po raz pierwszy bezpośrednio odnotowany został w przekazach pisemnych w 1608 roku, kiedy to składano w nim zeznania sądowe.
Hala targowa z Llanidloes pierwotnie nazywała się Booth Hall, w nawiązaniu do straganów lub bud rozlokowanych pod i wokół budynku. Pełniła jednak nie tylko funkcje handlowe, jako ruchliwe centrum walijskiego handlu wełną, ale i była miejscem obradowania sądów, władz miejskich, czy nawet zgromadzeń religijnych (do kazań wykorzystywano umieszczony obok hali głaz, natomiast kary wykonywano przy słupie do chłosty i pobliskich, przenoszonych w obrębie rynku dybach). Ponadto jedno z pomieszczeń hali wykorzystywano jako celę więzienną, przez długi czas jedyną jaka funkcjonowała w całej gminie (ang. borough). Wraz ze wzniesieniem innych budynków publicznych w 1838 roku, znaczenie starej hali targowej w życiu miasta zmalało. W połowie XIX wieku była już tylko i wyłącznie miejscem prowadzenia działalności gospodarczej.
W 1867 roku lokalna gazeta zasugerowała usunięcie zabytkowej budowli. W 1871 roku burmistrz został poproszony o otwarcie listy subskrypcyjnej na jej zakup i rozbiórkę, do czego ostatecznie nie doszło, ze względu na jej prywatny charakter i odmowy sprzedaży przez właścicieli. W 1897 roku budynek powrócił do użytku publicznego jako siedziba Instytutu Pracujących (ang. The Working Men’s Institute) i biblioteki, które mieściły się w hali do 1908 roku. Jeszcze na początku XX wieku pobierano opłaty za przechowywanie koni w stajniach na parterze budynku. Dopiero w 1930 roku w hali umieszczono muzeum, natomiast w latach 1957-1959 cały budynek został starannie odrestaurowany.
Architektura
Hala targowa usytuowana została w środkowej części miasta, przy szerokim skrzyżowaniu czterech głównych ulic miasta, w którym poszerzenie terenu tworzyło plac handlowy. Utworzono ją dłuższymi bokami mniej więcej na osi północ – południe, z niewielkim odchyleniem ku północnemu – wschodowi. Oryginalnie zbudowana była w konstrukcji szachulcowej, a więc z drewna tworzącego szkielet budynku, który wypełniano gliną przemieszaną z sieczką (południowa ściana, przypuszczalnie wkrótce po powstaniu budynku, została przebudowana w kamieniu). Pierwotne zadaszenie mogło być wykonane ze strzechy lub łupku.
Dwukondygnacyjną halę założono na planie prostokąta o wymiarach około 16,5 x 6,5 metra. Miała pięć przęseł długości, podtrzymywanych przez sześć par drewnianych słupów, tworzących arkady o odcinkowych zamknięciach, przy czym środkowa i północna część parteru w całości tworzyła podcienie, a południowo – wschodnia została pozbawiona arkad. Zewnętrzne elewacje utworzył regularny układ tynkowanych na biało prostokątnych paneli, ujętych ułożonymi pionowo i horyzontalnie belkami (bez żadnych elementów ukośnych lub zaoblonych). Okna przepruto wyłącznie na piętrze. Pierwotnie były to zapewne nieduże, zamykane okiennicami otwory o czworobocznych obramieniach. Zadaszenie utworzył długi dach dwuspadowy.
Na parterze, pomiędzy arkadami, znajdowały się stanowiska handlowe z budami umieszczonymi na brukowanych płytami chodnikach. Powyżej znajdowało się długie i prawdopodobnie dość dobrze oświetlone pomieszczenie wsparte na dębowych belkach, wykorzystywane do intratnego handlu wełną. Duże drzwi na piętrze pierwotnie mogły być używane do ładowania i rozładowywania towarów. Dostęp do górnej sali zapewniały drzwi i schody we wschodniej części. W południowo – wschodniej części przyziemia znajdowała się mała cela.
Stan obecny
Obecnie hala targowa mieści stałą wystawę na temat budynków konstrukcji szkieletowej, opisującą ich historię, techniki wznoszenia i zastosowania. Zawiera także część poświęconą metodom datowania drewna i odbudowie zabytkowych budynków. Dziś jest to najstarsza ocalała hala targowa na terenie Walii i jedyna zachowana w konstrukcji szkieletowej. Ceglana ściana północna pochodzi z 1765 roku, kamienna południowa prawdopodobnie jest późniejszym dodatkiem z XVII wieku. Nie zachowały się żadne oryginalne okna hali, natomiast komunikacja pionowa odbywa się dziś współczesnymi schodami, umieszczonymi w miejscu dawnej celi więziennej w południowo – wschodnim narożniku. Późniejszym dodatkiem jest także hełm na wieżyczce na kalenicy dachu oraz kamienie pod słupami, zapobiegające butwieniu drewna.
powrót do indeksu alfabetycznego
bibliografia:
Haslam R., The buildings of Wales. Powys (Montgomeryshire, Radnorshire, Breconshire), London 1979.
The Royal Commission on The Ancient and Historical Monuments and Constructions of Wales and Monmouthshire. An Inventory of the Ancient and Historical Monuments of the County of Montgomery, London 1911.
Vaughan O., Llanidloes Market Hall, „The Montgomeryshire Collections”, 61/1974.