Llangwyfan – kościół św Cwyfana

Historia

   Kościół w Llangwyfan został wzniesiony w XII wieku. Prawdopodobnie w XIV stuleciu został gruntownie przebudowany, a w XVI wieku powiększony o nawę północną. W trakcie jej budowy wymieniona została także więźba dachowa starej nawy.
   W okresie nowożytnym kościół w Llangwyfan był świadkiem tarć angielsko – walijskich. W 1766 roku biskup Bangor mianował Thomasa Bowlesa na proboszcza w Trefdraeth, które obejmowało także kościół św. Cwyfana. Bowles nie znał walijskiego, a tylko pięciu z pięciuset wiernych rozumiało angielski. W rezultacie miejscowa ludność protestowała przeciwko jego powołaniu, doprowadzając do rozpatrzenia sprawy na dworze kościelnym w 1773 roku. Sędzia orzekł wówczas, że księża mówiący w języku walijskim powinni być wysyłani przede wszystkim do parafii mówiących po walijsku.
   W XIX wieku morze po stuleciach powolnej erozji wokół wybrzeża, odcięło cypel lądu z kościołem i zmieniło go w małą wyspę Cribinau. Dostęp do budynku zapewniała wiernym grobla, jednak w XIX wieku fale morskie podeszły na tyle blisko budowli, iż przykościelne groby zaczęły być zmywane do wody. W tym okresie kościół znajdował się już w ruinie, ściany były pozbawione dachu i nie nadawały się do użytku. W 1893 roku miejscowy architekt, Harold Hughes, aby uratować kościół, zebrał pieniądze, wybudował falochron wokół wysepki i odbudował świątynię.

Architektura

   Kościół wzniesiono na końcu półwyspu, pomiędzy dwoma zatokami. Pierwotnie był on bardzo prostą, wiejską budowlą składającą się z XII-wiecznej, prostokątnej nawy, bez wydzielonego zewnętrznie prezbiterium. W XIV wieku została ona przedłużona, natomiast w XV wieku dobudowana została nawa północna z osobnym wejściem po stronie północnej, otwarta na nawę trzema półkolistymi arkadami. W okresie gotyku kościół zaopatrzono w nowe otwory okienne: ostrołuczne, wypełnione trójlistnym maswerkiem w ścianie wschodniej i późniejsze po stronie południowej, osadzone w uskokowej, czworobocznej wnęce, zwieńczone trójliściem. Podobne okno oświetlało także nawę północną. Wejście do nawy głównej umieszczono w zachodniej części ściany południowej w lekko ostrołucznym portalu z późnogotyckim trójbocznym obramieniem. Wewnątrz kościół przykryto otwartą więźbą dachową.

Stan obecny

   Do czasów współczesnych zachował się korpus nawowy budowli, natomiast późnośredniowieczna nawa północna została rozebrana w XIX wieku, a o jej istnieniu świadczą jedynie ślady trzech arkad w północnej ścianie budynku. W ścianie wschodniej zachowało się XIV-wieczne, ostrołukowe okno, pozostałe zaś pochodzą z XV stulecia, łącznie z oknem w ścianie północnej, które zostało przeniesione po wyburzeniu nawy bocznej.

pokaż zabytek na mapie

powrót do indeksu alfabetycznego

bibliografia:
Salter M., The old parish churches of North Wales, Malvern 1993.

Wooding J., Yates N., A Guide to the churches and chapels of Wales, Cardiff 2011.
Strona internetowa anglesey-history.co.uk, Llangwyfan – St Cwyfan’s Church.
Strona internetowa coflein.gov.uk, St Cwyfan’s church, Llangwyfan.